Chế độ ăn GFCF cho người tự kỷ là gì? Những loại thực phẩm không nên ăn

, bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

 

Chế độ ăn GFCF cho người tự kỷ là gì mà được nhiều phụ huynh quan tâm đến vậy? Việc loại bỏ gluten và casein khỏi khẩu phần ăn được cho là có thể giúp cải thiện tiêu hóa, hành vi và khả năng tập trung ở một số trẻ tự kỷ. Vậy GFCF cụ thể là gì và đâu là những thực phẩm cần tránh?

1. Chế độ ăn GFCF là gì?

Chế độ ăn GFCF (Gluten Free – Casein Free)là chế độ dinh dưỡngloại bỏ hoàn toàn gluten và caseinra khỏi khẩu phần ăn hằng ngày. Phương pháp này thường được áp dụng chotrẻ rối loạn phổ tự kỷ, trẻ chậm nói, trẻ có vấn đề về tiêu hóa hoặc nhạy cảm với thực phẩm. Hiện nay, chế độ ăn GFCF được nhiều phụ huynh quan tâm nhờ những tác động tích cực đến hành vi, giao tiếp và sức khỏe tổng thể của trẻ.

2. Lợi ích của chế độ ăn GFCF cho người tự kỷ

Chế độ ăn GFCF không chỉ là thay đổi thực đơn, mà còn là một hướng hỗ trợ toàn diện cho sức khỏe và hành vi của người tự kỷ.

• Hỗ trợ cải thiệnhệ tiêu hóa, giảm tình trạng đầy bụng, tiêu chảy, táo bón – những vấn đề thường gặp ở người tự kỷ
• Giảm nguy cơrò rỉ ruột (leaky gut), từ đó hạn chế các chất gây viêm ảnh hưởng đến não bộ
• Góp phầngiảm hành vi tăng động, kích thích, cáu gắtở một số trẻ
• Hỗ trợ cải thiệnkhả năng tập trung và chú ýtrong học tập, trị liệu
• Có thể giúpổn định cảm xúc, giảm lo âu, dễ bùng nổ cảm xúc
• Hỗ trợ cải thiệngiấc ngủ, trẻ ngủ sâu và đều hơn
• Giảm các phản ứng bất lợi donhạy cảm hoặc không dung nạp Gluten và Casein
• Tạo điều kiện chocác phương pháp can thiệp (ABA, ngôn ngữ trị liệu, hoạt động trị liệu…)đạt hiệu quả tốt hơn
• Giúp phụ huynhchủ động kiểm soát dinh dưỡng, hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho trẻ
• Một số trường hợp ghi nhậntiến bộ về giao tiếp, tương tác xã hộisau thời gian áp dụng phù hợp

3. Ai không nên theo chế độ GFCF?

Không phải ai cũng phù hợp với chế độ ăn GFCF.Dưới đây là những trường hợpkhông nên hoặc cần hết sức thận trọngkhi áp dụng chế độ này:

• Trẻ không có dấu hiệu nhạy cảm với gluten hoặc casein: Việc loại bỏ hoàn toàn hai nhóm chất này có thể không mang lại lợi ích rõ rệt, thậm chí gây thiếu hụt dinh dưỡng không cần thiết.
• Trẻ biếng ăn, kén ăn nặng: GFCF làm hạn chế nhiều thực phẩm quen thuộc, dễ khiến khẩu phần ăn của trẻ nghèo nàn hơn và làm tình trạng biếng ăn trầm trọng thêm.
• Trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng hoặc đang thiếu vi chất: Nếu không được xây dựng thực đơn khoa học, chế độ GFCF có thể làm thiếu hụt canxi, vitamin D, protein và một số khoáng chất quan trọng.
• Gia đình không đủ điều kiện theo dõi và duy trì lâu dài: GFCF đòi hỏi sự kiên trì, hiểu biết về dinh dưỡng và khả năng chuẩn bị bữa ăn phù hợp; nếu áp dụng không nhất quán sẽ khó đạt hiệu quả.
• Trẻ có bệnh lý nền liên quan đến chuyển hóa hoặc tiêu hóa đặc biệt: Cần có chỉ định và giám sát chặt chẽ từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi chế độ ăn.

4. Những loại thực phẩm chứa gluten và casein cần loại bỏ

4.1. Thực phẩm chứa gluten

Gluten thường có mặt trong các loại ngũ cốc và thực phẩm chế biến từ chúng, đặc biệt là bột mì và các dẫn xuất.

• Lúa mì và các sản phẩm từ lúa mì (bánh mì, bánh ngọt, bánh quy, mì sợi…)
• Lúa mạch (barley) và các chế phẩm liên quan
• Lúa mạch đen (rye)
• Yến mạchkhông ghi rõ “gluten-free”
• Mì ống, mì ăn liền, nui, pizza đế bột mì
• Ngũ cốc ăn sáng, bánh snack, bánh crackers
• Nước sốt, gia vị chế biến sẵn có dùng bột mì làm chất làm đặc
• Thực phẩm chế biến công nghiệp có chứa bột mì ẩn trong thành phần

4.2. Thực phẩm chứa casein

Casein là protein chính trong sữa và các sản phẩm từ sữa động vật.

• Sữa bò, sữa dê, sữa cừu
• Sữa đặc, sữa bột, sữa tươi, sữa tiệt trùng
• Phô mai, bơ, kem, whipping cream
• Sữa chua, váng sữa
• Các sản phẩm bánh, kẹo, chocolate có thành phần sữa
• Thực phẩm chế biến sẵn có chứa whey, caseinate hoặc protein sữa
• Một số loại xúc xích, thịt chế biến có bổ sung sữa hoặc dẫn xuất sữa

5. Cách áp dụng chế độ ăn GFCF hiệu quả

5.1 Loại trừ dần dần – không thay đổi đột ngột

Việc cắt bỏ hoàn toàn gluten và casein ngay lập tức có thể khiến trẻ phản ứng tiêu cực như cáu gắt, chán ăn hoặc rối loạn tiêu hóa. Vì vậy, phụ huynh nên:

• Loại bỏ từng nhóm thực phẩm theo từng giai đoạn (ví dụ: sữa và chế phẩm từ sữa trước, sau đó đến các thực phẩm chứa gluten).
• Theo dõi phản ứng của trẻ sau mỗi giai đoạn để điều chỉnh kịp thời.
• Kết hợp giải thích, tạo thói quen ăn uống mới một cách nhẹ nhàng, tránh gây áp lực cho trẻ.

Cách làm này giúp cơ thể trẻ có thời gian thích nghi và giảm nguy cơ “sốc” dinh dưỡng.

5.2 Thay thế thực phẩm thông minh

Khi loại bỏ gluten và casein, việc thay thế thực phẩm phù hợp là yếu tố then chốt để duy trì khẩu phần ăn cân đối:

• Thay sữa bò bằng sữa hạt (sữa hạnh nhân, sữa gạo, sữa dừa…).
• Dùng bột gạo, bột ngô, bột khoai, yến mạch không gluten thay cho bột mì.
• Ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến sẵn để hạn chế nguy cơ chứa gluten “ẩn”.

Việc thay thế thông minh không chỉ giúp trẻ dễ thích nghi mà còn làm bữa ăn đa dạng và hấp dẫn hơn.

5.3 Đảm bảo dinh dưỡng không bị thiếu hụt

Một trong những lo ngại lớn nhất khi áp dụng chế độ ăn GFCF là nguy cơ thiếu hụt dưỡng chất. Do đó, phụ huynh cần:

• Bổ sung đầy đủ đạm, canxi, vitamin D, vitamin nhóm B và khoáng chất từ các nguồn thay thế.
• Đa dạng thực đơn với rau xanh, trái cây, thịt, cá, trứng và các loại hạt.
• Tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng khẩu phần phù hợp với độ tuổi và tình trạng phát triển của trẻ.

Áp dụng chế độ ăn GFCF đúng cách không chỉ giúp hỗ trợ tiêu hóa và hành vi của trẻ mà còn đảm bảo trẻ vẫn phát triển toàn diện về thể chất và trí tuệ.

Kếtluận

Hiểu đúng về chế độ ăn GFCF và các thực phẩm không nên ăn sẽ giúp gia đình chủ động hơn trong việc chăm sóc người tự kỷ. Khi áp dụng đúng cách và theo dõi phù hợp, GFCF có thể trở thành một giải pháp hỗ trợ hiệu quả bên cạnh các phương pháp can thiệp khác.