Hành vi tình dục có vấn đề và gây hại ở trẻ em và thanh thiếu niên mắc chứng tự kỷ

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Sự phát triển giới tính là một phần tự nhiên trong quá trình trưởng thành của trẻ tự kỷ. Tuy nhiên, do gặp khó khăn trong giao tiếp, kỹ năng xã hội hoặc nhận biết ranh giới cá nhân, một số trẻ có thể xuất hiện những hành vi tình dục chưa phù hợp, thậm chí gây ảnh hưởng đến bản thân và người khác. Vậy làm thế nào để nhận biết hành vi tình dục có vấn đề và gây hại ở trẻ em, thanh thiếu niên tự kỷ? Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân và cách hỗ trợ trẻ phù hợp trong bài viết dưới đây.

1. Sự phát triển và hành vi tình dục ở trẻ em và thanh thiếu niên tự kỷ

Sự phát triển giới tính bắt đầu từ khi trẻ chào đời và tiếp tục trong suốt quá trình trưởng thành. Quá trình này bao gồm những thay đổi về cơ thể khi dậy thì, cách trẻ hiểu về giới tính, tình dục và những hành vi liên quan.

Hành vi tình dục của mỗi trẻ có thể khác nhau, tùy thuộc vào độ tuổi, mức độ phát triển, các mối quan hệ và môi trường sống.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên tự kỷ, phần lớn các hành vi tình dục là một phần tự nhiên của quá trình phát triển. Ví dụ, trẻ nhỏ có thể tò mò về cơ thể mình hoặc cơ thể của bạn bè cùng tuổi. Khi lớn hơn, trẻ có thể bắt đầu thủ dâm khi ở riêng tư hoặc nảy sinh tình cảm với người khác.

Vì vậy, cha mẹ không cần quá lo lắng nếu trẻ có những hành vi phù hợp với độ tuổi và giai đoạn phát triển. Điều quan trọng là hướng dẫn trẻ hiểu về cơ thể, sự riêng tư và cách tôn trọng ranh giới của bản thân cũng như người khác.

2. Hành vi tình dục nào được coi là có vấn đề và gây hại ở trẻ em và thanh thiếu niên mắc chứng tự kỷ?

2.1. Hành vi tình dục có vấn đề

Đây là những hành vi chưa phù hợp với giai đoạn phát triển hoặc hoàn cảnh, nhưng không nhất thiết gây tổn hại cho người khác. 

Ví dụ:

• Chạm vào vùng kín hoặc thủ dâm ở nơi công cộng.
• Cọ xát vùng kín vào đồ vật hoặc người khác.
• Nhìn chằm chằm vào những bộ phận nhạy cảm của người khác.
• Chia sẻ hình ảnh khỏa thân hoặc hình ảnh có nội dung tình dục trên mạng.

Những hành vi này có thể liên quan đến khó khăn trong việc hiểu quy tắc xã hội, nhu cầu cảm giác hoặc chưa nhận thức rõ về ranh giới cá nhân.

2.2. Hành vi tình dục gây hại

Đây là những hành vi có thể gây tổn thương về thể chất hoặc tinh thần cho bản thân hay người khác. Ví dụ, trẻ ép buộc, đe dọa hoặc gây áp lực để người khác tham gia vào hành vi tình dục.

Khi nhận thấy những hành vi trên, cha mẹ cần bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân, bảo đảm an toàn cho trẻ và những người liên quan, đồng thời tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nhi khoa. Việc can thiệp sớm giúp trẻ học cách tôn trọng ranh giới cơ thể và xây dựng hành vi phù hợp hơn.

3. Tại sao hành vi tình dục có vấn đề và gây hại lại xảy ra? - Cách giải quyết

3.1. Khó khăn về kỹ năng xã hội

Trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn trong việc hiểu các quy tắc xã hội, chẳng hạn như khi nào nên thể hiện tình cảm, hành vi nào phù hợp ở nơi công cộng và khi nào cần tôn trọng sự riêng tư của người khác.

Cách giải quyết: Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ bằng những câu nói đơn giản, tình huống thực tế hoặc hình ảnh minh họa. Ví dụ, dạy trẻ rằng không được tự ý chạm vào cơ thể người khác và các hành vi liên quan đến vùng kín chỉ nên thực hiện trong không gian riêng tư phù hợp.

3.2. Vấn đề về giác quan

Một số trẻ tự kỷ có nhu cầu tìm kiếm cảm giác mạnh hoặc thích những kích thích nhất định. Trẻ có thể chạm, cọ xát vào cơ thể hoặc đồ vật để cảm thấy dễ chịu mà chưa hiểu hành vi đó có thể không phù hợp trong một số hoàn cảnh.

Cách giải quyết: Cha mẹ nên quan sát thời điểm và hoàn cảnh trẻ xuất hiện hành vi, từ đó tìm cách đáp ứng nhu cầu cảm giác an toàn hơn. Đồng thời, cần hướng dẫn trẻ phân biệt hành vi phù hợp ở nơi công cộng và không gian riêng tư.

3.3. Khó khăn trong việc hiểu suy nghĩ và cảm xúc của người khác

Trẻ có thể chưa nhận biết được khi người khác cảm thấy khó chịu, không thoải mái hoặc không đồng ý với một hành vi tiếp xúc cơ thể. Điều này có thể khiến trẻ vô tình vượt qua ranh giới cá nhân của người khác.

Cách giải quyết: Cha mẹ nên dạy trẻ nhận biết cảm xúc qua nét mặt, lời nói và tình huống cụ thể. Quan trọng hơn, trẻ cần hiểu rằng mỗi người đều có quyền từ chối tiếp xúc cơ thể và phải dừng lại khi người khác nói “không”.

3.4. Sở thích đặc biệt, có thể liên quan đến tình dục

Một số trẻ tự kỷ có sở thích đặc biệt và tập trung lặp đi lặp lại vào một chủ đề. Khi sở thích liên quan đến cơ thể hoặc tình dục, trẻ có thể liên tục tìm kiếm thông tin, đặt câu hỏi hoặc thực hiện những hành vi chưa phù hợp.

Cách giải quyết: Cha mẹ nên bình tĩnh giải thích kiến thức giới tính bằng ngôn ngữ phù hợp với độ tuổi và khả năng hiểu của trẻ. Thay vì chỉ trách phạt hoặc cấm đoán, hãy đặt ra giới hạn rõ ràng, hướng trẻ đến những hoạt động phù hợp và tìm chuyên gia hỗ trợ nếu hành vi kéo dài, khó kiểm soát hoặc gây ảnh hưởng đến người khác.

Lưu ý: Mỗi trẻ có nguyên nhân và nhu cầu khác nhau. Cha mẹ nên quan sát hành vi trong từng hoàn cảnh, tránh mặc định mọi hành vi tình dục chưa phù hợp đều xuất phát từ chứng tự kỷ. Nếu hành vi có tính ép buộc, gây tổn thương hoặc khiến trẻ hay người khác không an toàn, cần ưu tiên bảo vệ người liên quan và tìm sự hỗ trợ chuyên môn.

Kết luận 

Hành vi tình dục có vấn đề và gây hại ở trẻ em, thanh thiếu niên tự kỷ cần được nhìn nhận đúng cách để có hướng hỗ trợ phù hợp. Thay vì chỉ trách phạt hoặc cấm đoán, cha mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân, hướng dẫn trẻ về kiến thức giới tính, sự riêng tư và ranh giới cơ thể. Nếu hành vi kéo dài, khó kiểm soát hoặc có nguy cơ gây tổn hại, cha mẹ nên tìm đến chuyên gia để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời, giúp trẻ phát triển an toàn và lành mạnh.