Trẻ gọi không quay đầu lại: Nguyên nhân và cách xử lý

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Khi cha mẹ gọi tên nhưng con không phản ứng, không nhìn lại hoặc tiếp tục mải mê với hoạt động đang làm, nhiều phụ huynh không khỏi lo lắng về sự phát triển của trẻ. Liệutrẻ gọi không quay đầu lạicó phải là dấu hiệu cảnh báo tự kỷ hay chỉ đơn giản do trẻ mất tập trung, gặp vấn đề về thính lực? Trên thực tế, biểu hiện này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được xem xét cùng các dấu hiệu phát triển khác. Vậyvì sao trẻ không quay đầu khi được gọi tên, khi nào cha mẹ cần lo lắng và nên làm gì để hỗ trợ con?Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Trẻ gọi không quay đầu lại có đáng lo không?

Trẻ gọi không quay đầu lạilà tình trạng trẻ không phản ứng khi được gọi tên, không hướng mắt về phía người gọi hoặc tiếp tục thực hiện hoạt động đang làm. Đây là biểu hiện khiến nhiều phụ huynh lo lắng, đặc biệt khi trẻ đang trong giai đoạn phát triển ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp xã hội.

Trên thực tế, không phải trường hợp nào trẻ không quay đầu khi được gọi tên cũng là dấu hiệu bất thường. Đôi khi, trẻ quá tập trung vào đồ chơi, đang xem một hoạt động yêu thích hoặc bị phân tán bởi tiếng ồn xung quanh nên chưa phản ứng ngay với lời gọi.

Tuy nhiên,nếu trẻ thường xuyên không phản ứng khi được gọi tên, ngay cả trong môi trường yên tĩnh và không có yếu tố gây xao nhãng, cha mẹ cần chú ý theo dõi. Đặc biệt, biểu hiện này đáng quan tâm hơn khi đi kèm những dấu hiệu như:

• Ít giao tiếp bằng mắt:Trẻ hiếm khi nhìn vào người đối diện hoặc khó duy trì sự chú ý chung.
• Chậm phát triển ngôn ngữ:Trẻ ít bập bẹ, chậm nói hoặc gặp khó khăn trong việc hiểu và sử dụng lời nói.
• Ít tương tác xã hội:Trẻ ít chủ động chia sẻ sự quan tâm, không thường xuyên chỉ tay để cho người khác xem hoặc ít đáp lại tương tác.
• Không phản ứng với âm thanh:Trẻ không chú ý đến tiếng nói, tiếng động hoặc có phản ứng không nhất quán với âm thanh.
• Có hành vi lặp lại:Trẻ thường xuyên thực hiện một số động tác lặp lại hoặc gặp khó khăn đáng kể khi thay đổi thói quen.

Theo các mốc phát triển thường được sử dụng trong theo dõi trẻ nhỏ,phần lớn trẻ khoảng 9 tháng tuổi đã có thể nhìn về phía người gọi khi nghe tên mình. Tuy nhiên, tốc độ phát triển của mỗi trẻ có thể khác nhau và một biểu hiện đơn lẻ không đủ để xác định trẻ mắc rối loạn phát triển.

Nếu trẻ không đáp ứng với tên gọi một cách thường xuyên, cha mẹ nên đưa con đi kiểm tra thính lực và đánh giá phát triển, thay vì chỉ chờ đợi trẻ lớn hơn sẽ tự cải thiện.

2. Gọi không quay đầu có phải là dấu hiệu bất thường?

Gọi không quay đầu có thể là dấu hiệu cần lưu ý về khả năng nghe, chú ý hoặc phát triển giao tiếp xã hội của trẻ, nhưng không đồng nghĩa với việc trẻ chắc chắn mắc chứng tự kỷ.

Để xác định biểu hiện này có bất thường hay không, cha mẹ cần xem xét độ tuổi, tần suất không phản ứng, môi trường xung quanh và những kỹ năng phát triển khác của trẻ.

3. Theo từng độ tuổi, trẻ nên phản ứng với tên gọi như thế nào?

Khả năng nhận biết và phản ứng khi được gọi tên là một trong những dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển giao tiếp của trẻ nhỏ. Theo thời gian, trẻ dần học cách nhận diện giọng nói quen thuộc, phân biệt tên gọi của mình và hướng sự chú ý đến người đang giao tiếp.

Tuy nhiên,khả năng phản ứng với tên gọi ở mỗi độ tuổi có sự khác biệt. Cha mẹ cần hiểu rõ các mốc phát triển để theo dõi con phù hợp, tránh lo lắng quá mức hoặc bỏ qua những dấu hiệu cần được đánh giá.

3.1. Từ 4 – 6 tháng tuổi

Trong giai đoạn 4–6 tháng tuổi, trẻ bắt đầu thể hiện sự quan tâm rõ ràng hơn đến âm thanh và giọng nói xung quanh. Khi nghe giọng nói quen thuộc, trẻ có thể quay đầu, hướng mắt về phía phát ra âm thanh, mỉm cười hoặc phát ra tiếng bập bẹ để đáp lại.

Ở độ tuổi này,trẻ chưa nhất thiết phải nhận biết chính xác tên gọi của mình. Phản ứng quay đầu có thể xuất phát từ việc nhận diện âm thanh hoặc giọng nói quen thuộc thay vì hiểu rằng người lớn đang gọi tên mình.

Cha mẹ có thể quan sát khả năng phản ứng của trẻ bằng cách trò chuyện, gọi tên nhẹ nhàng hoặc tạo ra những âm thanh phù hợp từ các hướng khác nhau. Nếu trẻ rất ít phản ứng với âm thanh, phụ huynh nên trao đổi với bác sĩ để kiểm tra khả năng nghe.

3.2. Từ 6 – 9 tháng tuổi

Từ 6–9 tháng tuổi, khả năng nhận biết âm thanh và giao tiếp xã hội của trẻ tiếp tục phát triển. Nhiều trẻ bắt đầu nhận ra tên gọi của mình và có thể quay đầu, nhìn về phía người gọi hoặc tạm dừng hoạt động khi nghe tên.

Đặc biệt,đến khoảng 9 tháng tuổi, phần lớn trẻ đã có thể nhìn về phía người gọi khi nghe tên mình. Đây là một trong những mốc phát triển giao tiếp được sử dụng để theo dõi sự phát triển của trẻ nhỏ.

Ví dụ, khi mẹ gọi tên trong lúc trẻ đang chơi, trẻ có thể ngẩng đầu, quay sang nhìn hoặc thể hiện sự chú ý bằng nét mặt.

Tuy nhiên, phản ứng của trẻ chưa phải lúc nào cũng nhất quán, đặc biệt khi con đang mệt mỏi, buồn ngủ hoặc tập trung vào hoạt động khác.

Nếu trẻ gần 9 tháng tuổi nhưng hiếm khi phản ứng với tên gọi, cha mẹ nên theo dõi thêm các kỹ năng giao tiếp và tham khảo ý kiến bác sĩ.

3.3. Từ 9 – 12 tháng tuổi

Trong giai đoạn 9–12 tháng tuổi,khả năng phản ứng khi được gọi tên thường trở nên rõ ràng và ổn định hơn. Trẻ có thể quay đầu, nhìn vào người gọi hoặc chuyển sự chú ý từ đồ chơi sang người đang tương tác.

Bên cạnh đó, trẻ cũng dần phát triển các kỹ năng giao tiếp khác như bắt chước âm thanh, sử dụng cử chỉ, tham gia trò chơi tương tác và thể hiện sự quan tâm đến người xung quanh.

Ví dụ, khi cha mẹ gọi tên từ phía sau, trẻ có thể quay lại nhìn, mỉm cười hoặc chờ đợi người lớn tiếp tục trò chuyện.

Nếutrẻ gọi không quay đầu lại thường xuyên, ngay cả khi môi trường yên tĩnh, không có yếu tố gây xao nhãng, phụ huynh cần chú ý. Đặc biệt, nếu trẻ đồng thời ít giao tiếp mắt, ít bập bẹ hoặc hạn chế sử dụng cử chỉ giao tiếp, cha mẹ nên đưa con đi đánh giá phát triển và kiểm tra thính lực.

3.4. Từ 12 – 24 tháng

Từ 12–24 tháng tuổi, trẻ thường đã nhận biết tên gọi của mình và có khả năng phản ứng trong nhiều tình huống sinh hoạt hằng ngày. Khi được gọi, trẻ có thể quay đầu, nhìn người gọi, phát ra âm thanh hoặc di chuyển đến gần.

Ở giai đoạn này, khả năng hiểu ngôn ngữ cũng phát triển mạnh mẽ. Trẻ dần hiểu những từ quen thuộc, thực hiện một số yêu cầu đơn giản và sử dụng lời nói hoặc cử chỉ để giao tiếp.

Ví dụ, khi cha mẹ gọi tên và nói “Con lại đây”, trẻ có thể nhìn về phía người gọi rồi tiến đến gần nếu hiểu yêu cầu và đang sẵn sàng hợp tác.

Nếu trẻ trên 12 tháng tuổi thường xuyên không phản ứng khi được gọi tên, đặc biệt khi đi kèm chậm nói, ít chỉ tay, ít tương tác hoặc không thực hiện được những yêu cầu phù hợp với độ tuổi, phụ huynh nên chủ động đưa con đi thăm khám.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không quay đầu khi được gọi tên chỉ là một dấu hiệu cần theo dõi, không đủ để kết luận trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ.

4. Vì sao khi gọi trẻ không quay đầu?

Tình trạngtrẻ gọi không quay đầu lạicó thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm sự tập trung vào hoạt động, vấn đề thính lực, khó khăn trong phát triển ngôn ngữ hoặc những khác biệt về giao tiếp xã hội.

Việc xác định nguyên nhân cần dựa trên độ tuổi, tần suất xuất hiện và những biểu hiện đi kèm thay vì chỉ quan sát một hành vi riêng lẻ.

4.1. Trẻ đang tập trung cao độ vào một hoạt động

Một trong những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ không quay đầu khi được gọi tên là do đang tập trung vào hoạt động yêu thích như chơi đồ chơi, xem tranh hoặc khám phá một đồ vật mới.

Khi sự chú ý hướng hoàn toàn vào hoạt động đang thực hiện, trẻ có thể tạm thời không phản ứng với lời gọi từ người xung quanh.

Ví dụ, trẻ đang chăm chú xếp hình có thể không quay đầu ngay khi mẹ gọi nhưng vẫn phản ứng bình thường trong những tình huống khác.

Nếu trẻ vẫn thường xuyên đáp lại tên gọi, giao tiếp và tương tác phù hợp với độ tuổi, việc đôi lúc không quay đầu có thể chỉ liên quan đến sự tập trung hoặc yếu tố môi trường.

Tuy nhiên, nếu trẻ gần như không phản ứng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, cha mẹ không nên mặc định rằng con chỉ đang mải chơi.

4.2. Trẻ chưa nghe rõ hoặc gặp vấn đề về thính lực

Các vấn đề về thính lực là một trong những nguyên nhân quan trọng cần được kiểm tra khi trẻ không phản ứng với tên gọi.

Trẻ có thể gặp tình trạng suy giảm thính lực bẩm sinh, viêm tai giữa có dịch hoặc những bất thường khác ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận âm thanh.

Một số trẻ vẫn phản ứng với tiếng động lớn như tiếng cửa đóng hoặc tiếng nhạc nhưng lại không nhận biết rõ giọng nói ở âm lượng thông thường. Vì vậy, việc trẻ nghe được một số âm thanh không đồng nghĩa với khả năng nghe hoàn toàn bình thường.

Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ có những biểu hiện như ít phản ứng với giọng nói, thường xuyên cần gọi nhiều lần, chậm phát triển ngôn ngữ hoặc có tiền sử viêm tai tái diễn.

Trong những trường hợp này,đánh giá thính lực là bước quan trọng giúp xác định hoặc loại trừ các vấn đề liên quan đến khả năng nghe.

4.3. Trẻ chậm phát triển ngôn ngữ

Trẻ chậm phát triển ngôn ngữ có thể gặp khó khăn trong việc hiểu lời nói, nhận biết từ ngữ quen thuộc hoặc xử lý thông tin giao tiếp.

Khi khả năng hiểu ngôn ngữ chưa phát triển phù hợp, trẻ có thể không nhận ra rằng người lớn đang gọi mình hoặc cần thêm thời gian để phản ứng.

Ví dụ, một trẻ 18 tháng tuổi chưa hiểu nhiều từ quen thuộc có thể không quay đầu khi nghe tên, đồng thời gặp khó khăn trong việc thực hiện các yêu cầu đơn giản như “đưa mẹ quả bóng” hoặc “lại đây”.

Tuy nhiên,chậm nói không đồng nghĩa với việc trẻ chắc chắn không hiểu tên gọi, bởi khả năng hiểu và diễn đạt ngôn ngữ có thể phát triển ở những mức độ khác nhau.

Nếu trẻ vừa chậm nói vừa ít phản ứng khi được gọi tên, phụ huynh nên đưa con đi đánh giá ngôn ngữ, giao tiếp và thính lực để xác định nguyên nhân.

4.4. Trẻ có dấu hiệu của rối loạn phổ tự kỷ

Không phản ứng khi được gọi tên là một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm có thể gặp ở trẻ rối loạn phổ tự kỷ (ASD), đặc biệt trong giai đoạn trẻ nhỏ.

Trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn trong việc định hướng sự chú ý đến người khác, đáp lại tương tác xã hội hoặc chia sẻ sự quan tâm với người xung quanh.

Trong một số trường hợp, trẻ vẫn nghe được âm thanh bình thường nhưng ít quay đầu khi người khác gọi tên. Biểu hiện này có thể xuất hiện cùng những đặc điểm khác như:

• Ít giao tiếp bằng mắt hoặc ít chủ động tương tác.
• Hạn chế chỉ tay để chia sẻ sự quan tâm với người khác.
• Chậm phát triển ngôn ngữ hoặc gặp khó khăn trong giao tiếp.
• Ít bắt chước cử chỉ, âm thanh hoặc hành động.
• Có hành vi, sở thích lặp lại hoặc phản ứng khác biệt với các kích thích cảm giác.

Tuy nhiên,không phải tất cả trẻ tự kỷ đều có biểu hiện không quay đầu khi được gọi tên. Ngược lại, nhiều trẻ không phản ứng với tên gọi vẫn có thể gặp những vấn đề khác như suy giảm thính lực, khó khăn về chú ý hoặc chậm phát triển ngôn ngữ.

Do đó, cha mẹ không nên tự kết luận trẻ mắc tự kỷ chỉ dựa trên một dấu hiệu. Việc chẩn đoán cần được thực hiện bởi chuyên gia có chuyên môn thông qua đánh giá toàn diện về giao tiếp xã hội, hành vi và quá trình phát triển của trẻ.

Nếu trẻ thường xuyên không phản ứng khi được gọi tên, đặc biệt khi đi kèm những dấu hiệu phát triển bất thường khác, phụ huynh nên đưa con đi thăm khám sớm để được tư vấn và hỗ trợ phù hợp.

5. Khi nào việc trẻ gọi không quay đầu lại là cần lưu ý?

Tình trạngtrẻ gọi không quay đầu lạikhông phải lúc nào cũng là dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên không phản ứng với tên gọi, ngay cả trong môi trường yên tĩnh, đồng thời xuất hiện những khó khăn về giao tiếp, ngôn ngữ hoặc tương tác xã hội, cha mẹ cần đặc biệt chú ý.

Những biểu hiện này có thể liên quan đến vấn đề thính lực, chậm phát triển hoặc rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Dưới đây là một số dấu hiệu đi kèm mà phụ huynh nên theo dõi.

5.1. Trẻ không duy trì giao tiếp bằng mắt

Giao tiếp bằng mắt là một trong những phương thức giúp trẻ kết nối và tương tác với người xung quanh. Ngay từ những tháng đầu đời, trẻ đã bắt đầu quan sát khuôn mặt, hướng mắt về phía người chăm sóc và dần sử dụng ánh nhìn để tham gia giao tiếp.

Nếu trẻ thường xuyên không quay đầu khi được gọi tên, đồng thời ít nhìn về phía người đang trò chuyện hoặc hiếm khi phối hợp ánh mắt với cử chỉ để giao tiếp, đây có thể là dấu hiệu cần được đánh giá thêm.

Ví dụ, khi cha mẹ chỉ vào một món đồ chơi thú vị, trẻ ít nhìn theo hướng chỉ tay hoặc không chuyển ánh nhìn giữa món đồ và người lớn để chia sẻ sự quan tâm.

Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng cảm thấy thoải mái khi nhìn trực tiếp vào mắt người khác. Vì vậy, cha mẹ nên quan sát tổng thể khả năng tương tác thay vì ép trẻ duy trì giao tiếp bằng mắt.

5.2. Trẻ ít sử dụng cử chỉ giao tiếp

Bên cạnh lời nói, trẻ nhỏ thường sử dụng những cử chỉ như vẫy tay, chỉ tay, gật đầu hoặc đưa đồ vật cho người khác để thể hiện nhu cầu và chia sẻ sự quan tâm.

Thông thường, các kỹ năng giao tiếp bằng cử chỉ phát triển rõ rệt trong năm đầu và tiếp tục hoàn thiện ở những năm tiếp theo.

Nếu trẻ gọi không quay đầu lại và đồng thời ít sử dụng cử chỉ giao tiếp phù hợp với độ tuổi, cha mẹ nên chú ý đến khả năng phát triển giao tiếp xã hội của con.

Chẳng hạn, trẻ 12–18 tháng tuổi ít chỉ tay để yêu cầu đồ vật, không vẫy tay chào hoặc hiếm khi chỉ cho cha mẹ xem những điều mình quan tâm.

Đặc biệt,việc thiếu cử chỉ chỉ tay nhằm chia sẻ sự chú ýcó thể là một trong những dấu hiệu cần được xem xét khi đánh giá nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ. Tuy nhiên, biểu hiện này không đủ để xác định chẩn đoán nếu đứng riêng lẻ.

5.3. Trẻ chậm nói hoặc khó hiểu lời nói

Khả năng hiểu và sử dụng ngôn ngữ có mối liên hệ mật thiết với quá trình phát triển giao tiếp của trẻ. Khi gặp khó khăn về ngôn ngữ tiếp nhận, trẻ có thể không hiểu rõ lời gọi hoặc những yêu cầu đơn giản từ người lớn.

Một số biểu hiện phụ huynh cần lưu ý bao gồm:

• Trẻ ít bập bẹ hoặc ít sử dụng âm thanh để giao tiếp so với các mốc phát triển phù hợp.
• Chậm xuất hiện những từ có ý nghĩa hoặc gặp khó khăn khi kết hợp từ.
• Không hiểu hoặc ít phản ứng với những yêu cầu quen thuộc phù hợp với độ tuổi.
• Ít sử dụng lời nói, cử chỉ hoặc phương tiện khác để thể hiện nhu cầu.

Ví dụ, trẻ 18 tháng tuổi thường xuyên không quay đầu khi được gọi tên, chưa sử dụng được những từ có ý nghĩa và gặp khó khăn khi thực hiện yêu cầu đơn giản có thể cần được đánh giá về thính lực và phát triển ngôn ngữ.

Tuy nhiên,chậm nói không đồng nghĩa với mắc tự kỷ. Một số trẻ có thể gặp khó khăn ngôn ngữ đơn thuần, suy giảm thính lực hoặc những vấn đề phát triển khác.

Việc thăm khám sẽ giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp với nhu cầu của trẻ.

5.4. Trẻ ít quan tâm đến người khác

Ngay từ nhỏ, trẻ thường thể hiện sự quan tâm đến người chăm sóc thông qua ánh nhìn, nét mặt, âm thanh và những hoạt động tương tác qua lại.

Khi lớn hơn, trẻ dần biết bắt chước hành động, chia sẻ niềm vui, tham gia trò chơi tương tác và chủ động thu hút sự chú ý của người khác.

Nếu trẻ thường xuyên không phản ứng khi được gọi tên, đồng thời ít chủ động tương tác hoặc chia sẻ sự quan tâm với người xung quanh, đây có thể là dấu hiệu cần theo dõi.

Ví dụ, trẻ ít tham gia các trò chơi tương tác như ú òa, hiếm khi đưa đồ chơi cho cha mẹ xem hoặc ít tìm cách chia sẻ sự thích thú khi phát hiện một điều mới lạ.

Ở một số trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ, những khó khăn trong tương tác xã hội có thể xuất hiện từ giai đoạn sớm. Tuy nhiên,không nên đánh giá khả năng giao tiếp xã hội chỉ dựa trên việc trẻ thích chơi một mình, bởi sở thích và cách tương tác của mỗi trẻ có thể khác nhau.

Điều quan trọng là quan sát khả năng đáp lại, chủ động giao tiếp và chia sẻ sự chú ý của trẻ trong nhiều tình huống khác nhau.

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi khám?

Nếu trẻ thường xuyên không quay đầu khi được gọi tên, đặc biệt khi đi kèm những dấu hiệu trên, phụ huynh nên đưa con đến cơ sở y tế có chuyên môn về phát triển trẻ em để được kiểm tra thính lực, sàng lọc và đánh giá phát triển.

Đặc biệt, nếu trẻmất đi những kỹ năng giao tiếp, ngôn ngữ hoặc tương tác đã có trước đó, cha mẹ cần chủ động thăm khám sớm, không nên chờ đến khi trẻ lớn hơn.

Nhìn chung,trẻ gọi không quay đầu lại chỉ là một biểu hiện cần được xem xét trong tổng thể quá trình phát triển. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu đi kèm và đánh giá đúng nguyên nhân sẽ giúp gia đình có hướng hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện để trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp và tương tác xã hội.

Kết luận 

Tình trạngtrẻ gọi không quay đầu lạicó thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như mất tập trung, vấn đề thính lực, chậm phát triển ngôn ngữ hoặc những khó khăn trong giao tiếp xã hội. Mặc dù đây có thể là một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm của rối loạn phổ tự kỷ, cha mẹ không nên vội vàng kết luận chỉ dựa trên biểu hiện này.

Điều quan trọng làtheo dõi khả năng phản ứng với tên gọi cùng các kỹ năng giao tiếp, ngôn ngữ và tương tác xã hội của trẻ theo từng độ tuổi. Nếu tình trạng kéo dài hoặc đi kèm những dấu hiệu phát triển bất thường, phụ huynh nên chủ động đưa con đi thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng hỗ trợ kịp thời, phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ.