Vì Sao Trẻ Tự Kỷ Đặt Câu Hỏi Lặp Đi Lặp Lại? Giải Đáp Chi Tiết

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Vì sao trẻ tự kỷ đặt câu hỏi lặp đi lặp lại?Đây là hành vi khá phổ biến, có thể xuất phát từ nhu cầu tìm kiếm sự chắc chắn, khó thích nghi với thay đổi hoặc hạn chế trong giao tiếp. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ phản hồi phù hợp và hỗ trợ con tốt hơn. Hãy cùng Mirai Care trong bài viết dưới đây. 

1. Hiện tượng hỏi lặp đi lặp lại ở trẻ tự kỷ là gì? 

Hỏi lặp đi lặp lại là tình trạng trẻ liên tục đặt cùng một câu hỏi hoặc hỏi nhiều lần về một vấn đề, ngay cả khi đã được trả lời. Chẳng hạn, trẻ có thể liên tục hỏi“Mẹ đón con lúc mấy giờ?”, “Hôm nay có đi học không?”hoặc nhắc lại một câu hỏi trong nhiều thời điểm khác nhau.

Ở trẻ tự kỷ, hành vi này có thể liên quan đến nhu cầutìm kiếm sự chắc chắn, duy trì một chủ đề yêu thích, khó thích nghi với thay đổi hoặc sử dụng câu hỏi như một cách để giao tiếp và tương tác. Trong một số trường hợp, trẻ không thực sự cần thêm thông tin mà đang tìm kiếm cảm giác quen thuộc hoặc sự trấn an từ việc nghe lại câu trả lời.

2. Vì sao trẻ tự kỷ đặt câu hỏi lặp đi lặp lại? 

2.1. Nhu cầu về sự ổn định và khả năng dự đoán 

Nhiều trẻ tự kỷ cảm thấy thoải mái hơn khi các hoạt động diễn ra theo trình tự quen thuộc. Những thay đổi bất ngờ như đổi lịch học, thay người đón hoặc không biết một sự kiện sẽ diễn ra lúc nào có thể khiến trẻ lo lắng.

Trong những tình huống này, trẻ có thể liên tục hỏi“Khi nào mẹ đón?”, “Hôm nay có đi công viên không?”dù đã được trả lời trước đó. Việc hỏi lại có thể là cách trẻ cố gắng xác nhận thông tin và tạo cảm giác rằng mọi thứ vẫn nằm trong dự đoán của mình.

Cha mẹ có thể hỗ trợ bằng cách sử dụng lịch trực quan, hình ảnh hoặc thông báo trước khi có thay đổi. Khi trẻ biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, nhu cầu hỏi lại có thể giảm bớt.

2.2. Tìm kiếm sự trấn an, giảm lo âu 

Đôi khi, câu hỏi lặp lại không nhằm mục đích tìm kiếm thông tin mà là cách trẻ tìm kiếm sự trấn an. Chẳng hạn, trước một chuyến đi, trẻ có thể nhiều lần hỏi“Mẹ có đi cùng con không?”, dù đã biết câu trả lời.

Việc nghe lại câu trả lời quen thuộc có thể giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn, đặc biệt khi trẻ đang lo lắng trước một tình huống mới hoặc chưa chắc chắn. Vì vậy, nếu cha mẹ chỉ liên tục nói“Mẹ trả lời rồi mà!”, trẻ có thể vẫn tiếp tục hỏi vì nhu cầu cảm xúc phía sau chưa được giải quyết.

2.3. Khó khăn trong xử lý và ghi nhớ thông tin 

Một số trẻ tự kỷ có thể gặp khó khăn trong việc tiếp nhận, xử lý hoặc ghi nhớ thông tin bằng lời nói. Khi câu trả lời chứa nhiều thông tin hoặc được đưa ra quá nhanh, trẻ có thể chưa kịp hiểu hoặc ghi nhớ đầy đủ, dẫn đến việc hỏi lại.

Ví dụ, thay vì nói một câu dài như“Chiều nay sau khi tan học, con về nhà ăn cơm rồi mẹ sẽ đưa con đến lớp can thiệp lúc 4 giờ”, cha mẹ có thể chia thông tin thành từng bước ngắn và cụ thể.

3. Hỏi lặp lại có phải luôn là dấu hiệu đáng lo ngại? 

Không phải lúc nào việc trẻ hỏi đi hỏi lại cũng là dấu hiệu đáng lo ngại. Với trẻ tự kỷ, hỏi lặp lại có thể là một cách giao tiếp, tìm kiếm thông tin, duy trì tương tác hoặc giúp trẻ cảm thấy an tâm trước những điều chưa chắc chắn.

Điều cha mẹ và giáo viên cần quan tâm làtần suất, hoàn cảnh và mức độ ảnh hưởng của hành vi này. Nếu trẻ hỏi lặp lại nhưng vẫn có thể tham gia các hoạt động, giao tiếp và học tập bình thường thì không nhất thiết phải cố gắng loại bỏ hoàn toàn hành vi.

Ngược lại, nếu trẻ liên tục hỏi đến mức không thể chuyển sang hoạt động khác, trở nên rất lo lắng khi không nhận được câu trả lời, ảnh hưởng đến việc học hoặc khiến các mối quan hệ trở nên khó khăn, cha mẹ và giáo viên nên tìm hiểu nguyên nhân phía sau để có cách hỗ trợ phù hợp.

4. Cách cha mẹ và giáo viên phản hồi hiệu quả 

4.1. Trả lời một lần, ghi lại câu trả lời bằng hình ảnh/văn bản 

Khi trẻ hỏi về những thông tin có tính lặp lại, cha mẹ có thể đưa ra một câu trả lời ngắn gọn, rõ ràng và nhất quán. Sau đó, hãy chuyển thông tin đó thành hình ảnh, lịch trình hoặc câu trả lời được viết ra để trẻ có thể tự kiểm tra khi cần.

Ví dụ, nếu trẻ thường hỏi“Mấy giờ mẹ đón con?”, cha mẹ có thể sử dụng một lịch trực quan ghi rõ:“16:30 – Mẹ đón con”. Khi trẻ hỏi lại, thay vì giải thích từ đầu, người lớn có thể nhắc trẻ xem lịch.

Cách này vừa đáp ứng nhu cầu tìm kiếm thông tin của trẻ, vừa từng bước giúp trẻ hình thành thói quentự tìm câu trả lời thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc hỏi người khác.

4.2. Dạy kỹ năng diễn đạt và chờ đợi thay thế 

Đôi khi trẻ hỏi lặp lại vì chưa biết cách diễn đạt nhu cầu hoặc chưa biết phải chờ đợi như thế nào. Trong trường hợp này, cha mẹ có thể dạy trẻ những câu thay thế phù hợp.

Ví dụ, thay vì liên tục hỏi“Bao giờ đi?”, trẻ có thể được hướng dẫn nói:“Con muốn biết khi nào mình đi”hoặc sử dụng thẻ hình, đồng hồ, lịch để kiểm tra thời gian.

Nếu trẻ cần sự trấn an, cha mẹ có thể dạy một câu như“Mẹ nhắc lại cho con được không?”. Đồng thời, hãy tập cho trẻ chờ trong một khoảng thời gian ngắn trước khi nhận câu trả lời và tăng dần thời gian khi trẻ đã quen.

4.3. Giữ thái độ bình tĩnh, nhất quán, không quát mắng

Khi phải nghe cùng một câu hỏi nhiều lần, người lớn có thể cảm thấy mệt mỏi hoặc mất kiên nhẫn. Tuy nhiên, quát mắng, chế giễu hoặc nói trẻ “hỏi mãi không chán” thường không giúp trẻ hiểu mình nên làm gì thay thế.

Cha mẹ và giáo viên nên thống nhất cách phản hồi. Chẳng hạn, cùng sử dụng một câu trả lời ngắn, sau đó hướng trẻ đến lịch trực quan hoặc hoạt động khác.

Nếu người lớn thay đổi cách phản ứng mỗi lần trẻ hỏi, trẻ có thể khó hiểu quy tắc và tiếp tục hỏi để tìm kiếm câu trả lời chắc chắn. Sự bình tĩnh và nhất quán giúp trẻ dễ dự đoán điều sẽ xảy ra hơn. 

4.4. Sử dụng câu chuyện xã hội và củng cố tích cực 

Câu chuyện xã hội có thể giúp trẻ hiểu những tình huống thường gặp và biết mình nên làm gì. Với hành vi hỏi lặp lại, cha mẹ có thể xây dựng một câu chuyện ngắn như:

“Khi con muốn biết mẹ đón lúc nào, con có thể xem lịch. Nếu chưa đến giờ, con có thể chơi hoặc làm một hoạt động khác. Khi cần, con có thể hỏi mẹ một lần nữa sau khi đã chờ.”

Nội dung nên ngắn, dùng từ ngữ dễ hiểu và có thể kết hợp hình ảnh minh họa để trẻ dễ theo dõi.

Bên cạnh đó, hãy ghi nhận ngay khi trẻ sử dụng được kỹ năng thay thế. Ví dụ:“Con đã xem lịch để biết giờ mẹ đón, rất tốt!”hoặc khen khi trẻ có thể chờ mà không hỏi lại ngay.

Kết luận 

Trẻ tự kỷ hỏi lặp lại không đơn giản là “không nhớ câu trả lời” hay cố tình làm phiền. Khi hiểu được nhu cầu phía sau hành vi, cha mẹ có thể lựa chọn cách phản hồi phù hợp, đồng thời giúp con từng bước phát triển kỹ năng giao tiếp và diễn đạt. 

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!