Rối loạn đồng mắc ở trẻ tự kỷ và cách nhận diện

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Rối loạn đồng mắc ở trẻ tự kỷ là tình trạng nhiều cha mẹ chưa thực sự hiểu rõ, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển và can thiệp của trẻ. Bên cạnh các khó khăn về giao tiếp và hành vi, nhiều trẻ còn gặp thêm các vấn đề như tăng động, rối loạn giấc ngủ, lo âu hoặc chậm phát triển ngôn ngữ. Nếu không được nhận diện đúng, những rối loạn này có thể khiến việc hỗ trợ trở nên kém hiệu quả. Hiểu rõ rối loạn đồng mắc sẽ giúp cha mẹ có cái nhìn toàn diện hơn và lựa chọn hướng can thiệp phù hợp cho con. Hãy cùng Mirai Care tìm hiểu trong bài sau.

1. Rối loạn đồng mắc ở trẻ tự kỷ là gì?

Rối loạn đồng mắc ở trẻ tự kỷ là tình trạng trẻ vừa có rối loạn phổ tự kỷ, vừa gặp thêm một hoặc nhiều vấn đề phát triển hoặc tâm lý khác cùng lúc. Những rối loạn này không tách biệt hoàn toàn mà thường đan xen, ảnh hưởng lẫn nhau và làm cho biểu hiện của trẻ trở nên phức tạp hơn.

Nói cách dễ hiểu, tự kỷ không phải lúc nào cũng “đi một mình”. Nhiều trẻ ngoài khó khăn về giao tiếp và hành vi còn có thể gặp thêm các vấn đề như tăng động, rối loạn giấc ngủ, lo âu hoặc chậm phát triển ngôn ngữ. Những yếu tố này khiến quá trình can thiệp trở nên khó khăn hơn nếu không được nhận diện đầy đủ.

Điểm quan trọng là các rối loạn đồng mắc có thể làm “che lấp” hoặc làm nặng thêm biểu hiện của tự kỷ. Ví dụ, một trẻ vừa tự kỷ vừa tăng động có thể rất khó ngồi yên để học, trong khi một trẻ tự kỷ kèm lo âu có thể né tránh giao tiếp nhiều hơn bình thường. Nếu chỉ tập trung vào một vấn đề mà bỏ qua các yếu tố đi kèm, hiệu quả can thiệp sẽ không đạt được như mong muốn.

Chính vì vậy, việc đánh giá toàn diện là rất cần thiết. Khi hiểu rõ trẻ đang gặp những rối loạn nào cùng lúc, cha mẹ và chuyên gia có thể xây dựng lộ trình hỗ trợ phù hợp hơn, thay vì áp dụng một phương pháp chung cho tất cả.

2. Những rối loạn đồng mắc ở trẻ tự kỷ thường gặp

Trẻ tự kỷ có thể đi kèm với nhiều dạng rối loạn khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm phát triển của từng trẻ. Việc nhận diện đúng những rối loạn này giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về hành vi của con và có hướng hỗ trợ phù hợp.

Một số rối loạn đồng mắc phổ biến bao gồm:

• Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD):Trẻ thường khó tập trung, dễ bị phân tán, hiếu động và khó kiểm soát hành vi. Điều này khiến việc học và tham gia hoạt động trở nên khó khăn hơn.
• Rối loạn lo âu:Trẻ có thể sợ hãi, căng thẳng quá mức trong các tình huống xã hội hoặc khi có thay đổi. Điều này làm trẻ thu mình và hạn chế tương tác.
• Rối loạn giấc ngủ:Nhiều trẻ gặp khó khăn trong việc đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu, ảnh hưởng đến hành vi và khả năng tập trung vào ban ngày.
• Chậm phát triển ngôn ngữ:Không chỉ khó giao tiếp, trẻ còn gặp khó khăn trong việc hiểu và sử dụng ngôn ngữ, khiến việc học và tương tác bị hạn chế.
• Rối loạn cảm giác:Trẻ có thể nhạy cảm quá mức hoặc phản ứng kém với âm thanh, ánh sáng, chạm… Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi và khả năng thích nghi với môi trường.
• Khó khăn về nhận thức hoặc trí tuệ:Một số trẻ có thể gặp hạn chế trong khả năng học tập, ghi nhớ hoặc xử lý thông tin.

Dù biểu hiện khác nhau, điểm chung là các rối loạn này đều có thể làm quá trình phát triển của trẻ trở nên phức tạp hơn. Vì vậy, thay vì nhìn nhận từng vấn đề riêng lẻ, cha mẹ cần có góc nhìn tổng thể để hiểu rõ toàn bộ bức tranh phát triển của con.

3. Ảnh hưởng của rối loạn đồng mắc đối với trẻ tự kỷ

Rối loạn đồng mắc không chỉ là “vấn đề đi kèm”, mà trong nhiều trường hợp còn là yếu tố làm cho tình trạng của trẻ trở nên phức tạp và khó can thiệp hơn. Khi nhiều rối loạn xuất hiện cùng lúc, chúng có thể tương tác và khuếch đại lẫn nhau, khiến biểu hiện của trẻ trở nên nặng hơn so với chỉ có tự kỷ đơn thuần.

Một trong những ảnh hưởng rõ ràng nhất là làm giảm hiệu quả can thiệp. Ví dụ, nếu trẻ vừa tự kỷ vừa tăng động, việc duy trì sự tập trung trong các buổi trị liệu sẽ trở nên khó khăn hơn. Hoặc nếu trẻ có thêm rối loạn lo âu, trẻ có thể né tránh các hoạt động giao tiếp, khiến quá trình cải thiện kỹ năng xã hội bị chậm lại. Khi đó, nếu chỉ áp dụng phương pháp can thiệp cho tự kỷ mà không xử lý các vấn đề đi kèm, kết quả sẽ không đạt như kỳ vọng.

Ngoài ra, rối loạn đồng mắc còn ảnh hưởng đến hành vi và cảm xúc của trẻ trong đời sống hàng ngày. Trẻ có thể dễ cáu gắt, khó kiểm soát cảm xúc hoặc phản ứng mạnh với những thay đổi nhỏ. Những biểu hiện này không chỉ gây khó khăn cho bản thân trẻ mà còn tạo áp lực lớn cho gia đình trong quá trình chăm sóc và đồng hành.

Một tác động khác thường bị bỏ qua là ảnh hưởng đến khả năng học tập và hòa nhập. Khi trẻ gặp nhiều khó khăn cùng lúc, việc tham gia vào môi trường học đường hoặc các hoạt động xã hội sẽ trở nên thách thức hơn. Trẻ có thể bị tụt lại phía sau, mất tự tin và dần thu mình lại nếu không được hỗ trợ đúng cách.

Vì vậy, việc nhận diện và xử lý rối loạn đồng mắc không phải là lựa chọn, mà là yếu tố bắt buộc nếu muốn xây dựng một lộ trình can thiệp hiệu quả và bền vững cho trẻ.

4. Vì sao rối loạn đồng mắc ở trẻ tự kỷ thường bị bỏ qua?

Dù rất phổ biến, rối loạn đồng mắc lại thường không được phát hiện hoặc bị đánh giá chưa đầy đủ trong quá trình theo dõi trẻ tự kỷ. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, cả từ phía chuyên môn lẫn nhận thức của gia đình.

Một lý do phổ biến là các biểu hiện của rối loạn đồng mắc dễ bị “nhầm lẫn” với tự kỷ. Ví dụ, trẻ không tập trung có thể được cho là do tự kỷ, trong khi thực tế có thể liên quan đến tăng động giảm chú ý. Tương tự, việc trẻ né tránh giao tiếp có thể bị hiểu đơn giản là đặc điểm của tự kỷ, nhưng cũng có thể xuất phát từ lo âu. Khi các biểu hiện bị gộp chung, những rối loạn đi kèm sẽ không được nhận diện riêng biệt.

Bên cạnh đó, nhiều cha mẹ thường chỉ tập trung vào “chẩn đoán chính” mà bỏ qua các yếu tố khác. Khi đã xác định con mắc tự kỷ, gia đình có xu hướng dồn toàn bộ sự chú ý vào việc can thiệp tự kỷ mà chưa nhận ra rằng những khó khăn khác cũng cần được xử lý song song.

Một yếu tố khác là việc đánh giá chưa toàn diện. Trong một số trường hợp, trẻ chỉ được đánh giá dựa trên quan sát ngắn hạn hoặc một khía cạnh cụ thể, dẫn đến việc bỏ sót các dấu hiệu quan trọng. Các rối loạn đồng mắc đôi khi chỉ bộc lộ rõ khi trẻ lớn hơn hoặc khi môi trường thay đổi, khiến việc phát hiện càng trở nên khó khăn.

Ngoài ra, hạn chế về nguồn lực và thông tin cũng là một nguyên nhân. Không phải gia đình nào cũng có điều kiện tiếp cận với các chuyên gia đa ngành hoặc các phương pháp đánh giá chuyên sâu. Điều này khiến nhiều trường hợp rối loạn đồng mắc không được phát hiện kịp thời.

Chính vì vậy, việc nâng cao nhận thức và thực hiện đánh giá toàn diện là rất quan trọng. Khi hiểu rằng tự kỷ có thể đi kèm nhiều rối loạn khác, cha mẹ sẽ chủ động hơn trong việc theo dõi và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp cho con.

>>> Xem thêm:

• Top 6 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Thanh Hóa tốt, nên chọn
• Review top 6 địa chỉ điều trị rối loạn ngôn ngữ ở TPHCM

Kết luận

Rối loạn đồng mắc ở trẻ tự kỷ là một yếu tố quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong quá trình đánh giá và can thiệp. Khi trẻ không chỉ gặp khó khăn về giao tiếp và hành vi mà còn đi kèm các vấn đề như tăng động, lo âu hay rối loạn cảm giác, việc hỗ trợ nếu không toàn diện sẽ khó đạt hiệu quả như mong muốn.

Điều quan trọng không phải là xác định trẻ có bao nhiêu rối loạn, mà là hiểu đúng toàn bộ bức tranh phát triển của con. Khi các rối loạn đồng mắc được nhận diện đầy đủ, lộ trình can thiệp sẽ trở nên rõ ràng, phù hợp và có khả năng cải thiện bền vững hơn.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!