Chứng tự kỷ ảo là gì? Có chữa được không?

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, trẻ em ngày càng tiếp xúc sớm với điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị điện tử. Điều này kéo theo một hiện tượng đáng lo ngại được nhiều phụ huynh nhắc đến:chứng tự kỷ ảo. Vậy tự kỷ ảo là gì? Có chữa được không? Hãy cùng Mirai Care tìm hiểu trong bài sau. 

1. Chứng tự kỷ ảo là gì?

“Tự kỷ ảo” là cách gọi tình trạng trẻ có biểu hiện chậm phát triển và hành vi giống trẻ tự kỷ, nhưng nguyên nhân chủ yếu có thể liên quan đến việc sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều từ sớm.

Khi trẻ dành phần lớn thời gian cho điện thoại, tivi hoặc máy tính thay vì giao tiếp trực tiếp với người xung quanh, các kỹ năng như ngôn ngữ, tương tác xã hội và khả năng tập trung có thể bị ảnh hưởng rõ rệt.

2. Dấu hiệu của chứng tự kỷ ảo

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu “tự kỷ ảo” rất quan trọng để can thiệp kịp thời và giúp trẻ phát triển tốt hơn. Dưới đây là những biểu hiện dễ nhận thấy:

• Chậm nói, chậm phát triển ngôn ngữ:Trẻ có thể nói ít hơn so với độ tuổi, khó ghép từ thành câu hoặc không phản ứng khi được gọi tên. Ngoài ra, trẻ cũng gặp khó khăn trong việc hiểu và làm theo những yêu cầu đơn giản.
• Ít giao tiếp bằng mắt, giảm tương tác:Trẻ thường né tránh ánh nhìn, không chú ý đến người đối diện và ít tham gia các hoạt động giao tiếp. Điều này khiến trẻ dần trở nên tách biệt và ít kết nối với mọi người xung quanh.
• Lặp lại hành vi, thích màn hình hơn chơi thật:Một số trẻ có những hành động lặp đi lặp lại như vỗ tay, xoay người. Đồng thời, trẻ có xu hướng thích xem điện thoại, tivi hơn là chơi các trò chơi vận động hay tương tác cùng người khác.
• Khó kiểm soát cảm xúc:Trẻ dễ cáu gắt, nổi giận khi bị hạn chế sử dụng thiết bị điện tử. Việc điều chỉnh cảm xúc cũng trở nên khó khăn, trẻ có thể phản ứng mạnh khi không được đáp ứng nhu cầu.
• Vận động kém linh hoạt:Do ít tham gia hoạt động thể chất, trẻ có thể chậm phát triển các kỹ năng vận động như chạy, nhảy, leo trèo hoặc các thao tác nhỏ như cầm bút, cài cúc áo.
• Khó tập trung, ảnh hưởng việc học:Trẻ dễ mất tập trung, khó ngồi yên hoặc theo dõi một hoạt động trong thời gian dài. Điều này khiến việc học và tiếp thu kiến thức gặp nhiều trở ngại.
• Rối loạn giấc ngủ:Việc tiếp xúc nhiều với màn hình, đặc biệt vào buổi tối, có thể khiến trẻ khó ngủ, ngủ không sâu hoặc hay thức giấc giữa đêm.

3. Nguyên nhân dẫn đến chứng tự kỷ ảo

Trong những năm đầu đời, não bộ của trẻ phát triển rất mạnh mẽ. Đây là giai đoạn nền tảng để trẻ học cách giao tiếp, hình thành kỹ năng xã hội và kiểm soát cảm xúc.

Khi trẻ dành quá nhiều thời gian cho các thiết bị như tivi, điện thoại hay máy tính bảng, trẻ sẽ ít có cơ hội tương tác trực tiếp với người thân và môi trường xung quanh. Chính những tương tác thực tế này mới là yếu tố quan trọng giúp não bộ phát triển toàn diện.

Việc thiếu trải nghiệm thực tế trong thời gian dài có thể khiến trẻ chậm phát triển ở một số kỹ năng và xuất hiện những biểu hiện giống với tự kỷ, như ít giao tiếp, giảm tương tác hoặc khó kiểm soát cảm xúc.

4. So sánh chứng tự kỷ ảo và tự kỷ (ASD)

5. Cách chẩn đoán chứng tự kỷ ảo

Việc xác định “chứng tự kỷ ảo” không hề đơn giản, bởi đây không phải là một chẩn đoán chính thức trong y khoa. Tuy vậy, một số chuyên gia vẫn dùng thuật ngữ này để mô tả những biểu hiện giống tự kỷ ở trẻ nhỏ do tiếp xúc quá nhiều với thiết bị điện tử trong giai đoạn phát triển sớm.

Do không có trong các tiêu chuẩn chẩn đoán, bác sĩ thường sẽ kiểm tra trước xem trẻ có thuộc rối loạn phổ tự kỷ (ASD) hay không. Nếu trẻ có biểu hiện tương tự nhưng đồng thời sử dụng màn hình quá nhiều, yếu tố này sẽ được xem xét như một nguyên nhân có thể tác động, thay vì kết luận là tình trạng kéo dài suốt đời.

Một cách để phân biệt là theo dõi phản ứng của trẻ khi thay đổi môi trường sống. Khi giảm thời gian dùng thiết bị điện tử và tăng cường các hoạt động tương tác như chơi cùng người thân, giao tiếp trực tiếp hoặc khám phá thế giới xung quanh, nhiều trẻ có thể cải thiện rõ rệt về hành vi và khả năng giao tiếp.

Nếu những tiến bộ này xuất hiện, đó là cơ sở để chuyên gia cân nhắc rằng các biểu hiện ban đầu có thể liên quan đến việc lạm dụng màn hình, thay vì là rối loạn phổ tự kỷ thực sự.

6. Chứng tự kỷ ảo có thể được chữa khỏi không?

Chứng tự kỷ ảo không phải là tình trạng vĩnh viễn. Nếu được nhận biết sớm và can thiệp đúng cách, nhiều trẻ có thể cải thiện rõ rệt, thậm chí dần trở lại nhịp phát triển bình thường.

Não bộ của trẻ nhỏ có khả năng thích nghi rất cao. Dù việc tiếp xúc quá nhiều với màn hình có thể làm chậm quá trình phát triển, nhưng khi môi trường sống được điều chỉnh phù hợp, trẻ vẫn có cơ hội tiến bộ nhanh chóng.

Việc hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử, đồng thời tăng cường giao tiếp trực tiếp, vui chơi và trải nghiệm thực tế sẽ giúp kích thích não bộ phát triển tốt hơn. Nhờ đó, các kỹ năng về ngôn ngữ, cảm xúc và tương tác xã hội của trẻ cũng được cải thiện đáng kể.

7. Phục hồi sau chứng tự kỷ ảo

7.1. Hạn chế thời gian dùng thiết bị điện tử

Việc đầu tiên cần làm là giảm mạnh, thậm chí tạm ngưng thời gian trẻ tiếp xúc với màn hình. Điều này có thể khiến trẻ khó chịu ban đầu, nhất là khi đã quen với điện thoại, máy tính bảng. Tuy nhiên, đây là bước quan trọng để giúp trẻ cải thiện.

Thay vào đó, hãy hướng trẻ đến những hoạt động thực tế như:

• Chơi ngoài trời (chạy nhảy, leo trèo)
• Vẽ tranh, tô màu, xếp hình
• Đọc sách cùng bố mẹ
• Chơi với cát, nước hoặc đồ chơi kích thích xúc giác

7.2. Tăng cường giao tiếp trực tiếp

Hãy dành nhiều thời gian trò chuyện với trẻ mỗi ngày, ngay cả khi trẻ chưa phản hồi. Bạn có thể mô tả những gì đang làm, gọi tên đồ vật xung quanh hoặc đặt câu hỏi đơn giản.

Việc giao tiếp thường xuyên giúp kích thích phát triển ngôn ngữ và khả năng tương tác. Dù trẻ phản ứng chậm, sự kiên trì của người lớn sẽ giúp trẻ tiến bộ từng bước.

7.3. Tạo cơ hội cho trẻ giao tiếp xã hội

Trẻ có biểu hiện “tự kỷ ảo” thường hạn chế kỹ năng xã hội, vì vậy cần tạo điều kiện để trẻ tiếp xúc với người khác.

Bạn có thể:

• Sắp xếp cho trẻ chơi cùng bạn bè
• Cho trẻ tham gia lớp học nhóm (âm nhạc, mỹ thuật…)
• Khuyến khích người thân cùng chơi với trẻ

Ngoài ra, những hoạt động thường ngày như đi công viên, đi siêu thị hay tham gia họp mặt gia đình cũng giúp trẻ học cách giao tiếp tốt hơn.

7.4. Khuyến khích vận động thể chất

Vận động giúp phát triển cả thể chất lẫn trí não. Hãy cho trẻ tham gia các hoạt động như chạy nhảy, đá bóng, chơi xích đu hoặc các trò chơi tự do.

“Chơi tự do” đặc biệt quan trọng vì giúp trẻ khám phá thế giới, rèn luyện khả năng phối hợp và tăng sự linh hoạt.

7.5. Kiên trì và duy trì thói quen

Quá trình cải thiện không diễn ra nhanh chóng mà cần thời gian và sự nhất quán mỗi ngày. Mỗi trẻ sẽ có tốc độ tiến bộ khác nhau, vì vậy cần kiên nhẫn đồng hành cùng con.

Hãy tận dụng sở thích của trẻ để dạy thêm kỹ năng. Ví dụ:

• Nếu trẻ thích xếp hình, bạn có thể dạy đếm số, nhận biết màu sắc
• Nếu trẻ thích động vật, hãy cùng trẻ tìm hiểu và trò chuyện về chúng

Quan trọng nhất là tạo môi trường yêu thương, khuyến khích trẻ giao tiếp và tương tác.

7.6. Tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia

Nếu bạn cảm thấy trẻ tiến bộ chậm hoặc gặp khó khăn, hãy tìm đến các chuyên gia để được hỗ trợ kịp thời.

• Chuyên gia ngôn ngữ: hỗ trợ phát triển lời nói
• Chuyên gia hoạt động trị liệu: cải thiện vận động và kỹ năng
• Bác sĩ nhi khoa: đánh giá tổng thể và tư vấn hướng can thiệp phù hợp

Sự hỗ trợ đúng lúc sẽ giúp trẻ có hướng phát triển tốt hơn.

 

>>> Xem thêm:

• Top 6 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Thanh Hóa tốt, nên chọn
• Review top 6 địa chỉ điều trị rối loạn ngôn ngữ ở TPHCM

Kết luận

Chứng tự kỷ ảo không phải là tự kỷ bẩm sinh, nhưng nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, nó có thể ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ. Tin vui là tình trạng này hoàn toàn có thể cải thiện nếu cha mẹ thay đổi thói quen sinh hoạt, giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử và tăng cường tương tác trực tiếp với con. 

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!