9 dấu hiệu trẻ sơ sinh bị tự kỷ bố mẹ cần biết

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Những năm tháng đầu đời là giai đoạn vàng để trẻ phát triển về nhận thức, cảm xúc và khả năng giao tiếp. Tuy nhiên, không phải bố mẹ nào cũng dễ dàng nhận ra những dấu hiệu bất thường trong quá trình lớn lên của con, đặc biệt là các biểu hiện liên quan đến tự kỷ. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu trẻ sơ sinh bị tự kỷ không chỉ giúp can thiệp kịp thời mà còn mở ra cơ hội cải thiện khả năng phát triển toàn diện cho trẻ. Hãy cùng Mirai Care tìm hiểu trong bài sau.

1. Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị tự kỷ

1.1. Di truyền

Sự phát triển không đồng đều của não bộ, do ảnh hưởng từ một số gen, có thể gây tổn thương và liên quan đến chứng tự kỷ ở trẻ. Nhiều nghiên cứu cho thấy yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển rối loạn này. Cụ thể, ở các cặp song sinh cùng trứng, khả năng cả hai cùng mắc tự kỷ cao hơn so với song sinh khác trứng.

Trong gia đình đã có một trẻ mắc tự kỷ, nguy cơ những đứa trẻ khác cũng gặp tình trạng tương tự dao động khoảng 5% – 20%, cao hơn đáng kể so với mức trung bình trong cộng đồng.

Các nhà khoa học cho rằng, một hoặc nhiều gen bị bất thường có thể làm tăng nguy cơ mắc tự kỷ, đặc biệt khi kết hợp với các yếu tố khác như rối loạn hóa học trong cơ thể, nhiễm virus, tiếp xúc với hóa chất hoặc tình trạng thiếu oxy trong quá trình sinh nở.

1.2. Yếu tố môi trường

Những yếu tố môi trường bất lợi cũng có thể làm tăng nguy cơ trẻ mắc tự kỷ, chẳng hạn như tiếp xúc với hóa chất độc hại, môi trường ô nhiễm hoặc việc trẻ thiếu sự quan tâm, chăm sóc và tương tác từ gia đình.

Trong thời gian mang thai, nếu người mẹ sử dụng rượu, bia hoặc các chất kích thích, điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của thai nhi và làm tăng nguy cơ rối loạn phát triển, bao gồm tự kỷ. Ngoài ra, việc thường xuyên tiếp xúc với không khí ô nhiễm, đặc biệt là các kim loại nặng, cũng được cho là yếu tố làm tăng nguy cơ này.

Một số tác nhân từ môi trường như khói thuốc lá, hóa chất trong thuốc diệt cỏ và một số hợp chất trong thực phẩm cũng có thể góp phần làm tăng khả năng trẻ mắc tự kỷ nếu tiếp xúc trong thời gian dài hoặc ở mức độ cao.

2. 9 dấu hiệu trẻ sơ sinh bị tự kỷ

2.1. Không giao tiếp với người thân

Trẻ không quan tâm nhiều đến những người xung quanh, ít chủ động tương tác hay kết bạn. Bé thường chỉ làm theo ý thích của mình, không chú ý đến cảm xúc hay phản ứng của người khác và thích chơi một mình với đồ vật hơn là chơi cùng người thân, bạn bè. 

2.2. Không phản ứng với âm thanh

Trẻ dường như “không nghe thấy” khi được gọi tên hoặc không phản ứng với những âm thanh quen thuộc như tiếng đồ vật rơi, tiếng động vật hay âm thanh trong môi trường sống. Tuy nhiên, đây không hẳn là vấn đề về thính giác mà thường liên quan đến việc trẻ không chú ý hoặc không xử lý âm thanh theo cách thông thường.

2.3. Không thể hiện cử chỉ

Ở giai đoạn 9–10 tháng tuổi, trẻ bình thường đã biết vẫy tay chào, chỉ tay, mỉm cười hoặc thể hiện mong muốn bằng cử chỉ. Nếu trẻ không có những biểu hiện này, hoặc rất ít sử dụng cử chỉ để giao tiếp, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm. Việc thiếu cử chỉ khiến trẻ gặp khó khăn trong việc kết nối với người khác. 

2.4. Không bập bẹ học nói

Trẻ có dấu hiệu tự kỷ thường chậm nói hoặc không có giai đoạn bập bẹ như các trẻ khác. Khi khoảng 1 tuổi, trẻ bình thường đã bắt đầu phát ra những âm thanh đơn giản, nhưng trẻ có nguy cơ tự kỷ có thể không có biểu hiện này. Đặc biệt, trẻ cũng không dùng cử chỉ hay nét mặt để “bù đắp” cho việc chậm nói như các trẻ chậm nói thông thường.

2.5. Không thể hiện cảm xúc trên khuôn mặt

Khuôn mặt của trẻ thường ít biểu lộ cảm xúc như vui, buồn, ngạc nhiên hay thích thú. Trẻ có thể không mỉm cười khi được chơi đùa hoặc không phản ứng khi người khác thể hiện tình cảm. Điều này không đồng nghĩa với việc trẻ không có cảm xúc, mà là trẻ gặp khó khăn trong việc biểu đạt ra bên ngoài.

2.6. Không thích được âu yếm

Nhiều trẻ không thích được ôm, bế hoặc vuốt ve. Khi được ôm, trẻ có thể phản ứng bằng cách né tránh, khó chịu hoặc cơ thể trở nên cứng đờ hay mềm nhũn bất thường. Đây là biểu hiện liên quan đến rối loạn cảm giác ở trẻ tự kỷ.

2.7. Ít bắt chước

Bắt chước là một kỹ năng quan trọng giúp trẻ học hỏi. Tuy nhiên, trẻ có dấu hiệu tự kỷ thường ít bắt chước hành động, âm thanh hoặc biểu cảm của người lớn. Ví dụ, trẻ không cười theo khi người khác cười hoặc không lặp lại những âm thanh đơn giản.

2.8. Ít vận động

Trẻ có xu hướng thụ động, ít vận động hoặc không hứng thú với việc khám phá xung quanh. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng học hỏi, thích nghi và phát triển toàn diện của trẻ. 

2.9. Mắt kém linh hoạt

Một dấu hiệu đặc trưng là trẻ ít nhìn vào mắt người đối diện khi giao tiếp. Ánh mắt thường lảng tránh hoặc không duy trì được lâu, khiến việc kết nối và tương tác xã hội bị gián đoạn. 

2.10. Một số hành vi khác

Ngoài những biểu hiện trên, trẻ có thể có các hành vi đặc trưng như:

• Lặp đi lặp lại một hành động (xoay vòng, vẫy tay, lắc người…)
• Thích sắp xếp đồ vật theo trật tự cố định và khó chịu khi bị thay đổi
• Khó thích nghi với môi trường mới hoặc thay đổi thói quen
• Ít hứng thú với trò chơi mang tính tương tác, chỉ thích một số đồ vật nhất định
• Nhạy cảm quá mức hoặc kém nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng, mùi vị
• Có xu hướng nhìn đồ vật theo cách đặc biệt (liếc mắt, nhìn nghiêng…)

3. Cách chăm sóc trẻ sơ sinh bị tự kỷ

3.1. Chăm sóc tại nhà

Việc chăm sóc tại nhà đóng vai trò rất quan trọng trong việc hỗ trợ sự phát triển của trẻ. Cha mẹ nên dành nhiều thời gian tương tác trực tiếp với con thông qua các hoạt động đơn giản như nói chuyện, hát, chơi đồ chơi hoặc đọc sách. Hãy sử dụng ngôn ngữ rõ ràng, lặp lại thường xuyên để giúp trẻ dần làm quen với âm thanh và cách giao tiếp.

Bên cạnh đó, nên thiết lập thói quen sinh hoạt ổn định mỗi ngày như giờ ăn, giờ ngủ, giờ chơi cố định. Điều này giúp trẻ cảm thấy an toàn và dễ thích nghi hơn. Cha mẹ cũng cần hạn chế cho trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử, thay vào đó khuyến khích các hoạt động vận động nhẹ và trò chơi kích thích giác quan.

Ngoài ra, hãy chú ý quan sát phản ứng của trẻ với âm thanh, ánh sáng hay tiếp xúc cơ thể để điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp, tránh gây quá tải cảm giác.

3.2. Đưa trẻ đi khám

Khi nhận thấy trẻ có những dấu hiệu bất thường như chậm giao tiếp, không phản ứng với âm thanh hoặc ít tương tác, cha mẹ nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế hoặc chuyên gia phát triển trẻ em để được đánh giá chính xác.

Việc thăm khám sớm giúp xác định tình trạng của trẻ và đưa ra phương pháp can thiệp phù hợp như trị liệu ngôn ngữ, trị liệu hành vi hoặc các chương trình can thiệp sớm. Đây là yếu tố then chốt giúp cải thiện khả năng giao tiếp, nhận thức và hành vi của trẻ trong tương lai.

Cha mẹ cũng nên phối hợp chặt chẽ với bác sĩ và chuyên gia để áp dụng các phương pháp chăm sóc và giáo dục phù hợp ngay tại nhà.

3.3. Tạo vùng an toàn cho trẻ sơ sinh

Trẻ có dấu hiệu tự kỷ thường nhạy cảm với môi trường xung quanh, vì vậy việc tạo một không gian sống an toàn, yên tĩnh là rất cần thiết. Hạn chế tiếng ồn lớn, ánh sáng quá mạnh hoặc những yếu tố dễ gây kích thích.

Cha mẹ có thể bố trí một góc riêng cho trẻ với những đồ vật quen thuộc, màu sắc dịu nhẹ để giúp trẻ cảm thấy thoải mái và dễ chịu hơn. Đồng thời, cần đảm bảo không gian sống an toàn, tránh các vật sắc nhọn hoặc nguy hiểm vì trẻ có thể có những hành vi bất ngờ.

Một môi trường ổn định, ít thay đổi sẽ giúp trẻ giảm lo lắng, tăng cảm giác an toàn và hỗ trợ tốt hơn cho quá trình phát triển lâu dài.

 

>>> Xem thêm:

• Top 6 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Thanh Hóa tốt, nên chọn
• Review top 6 địa chỉ điều trị rối loạn ngôn ngữ ở TPHCM

Kết luận

Nhận biết sớm 9 dấu hiệu trẻ sơ sinh bị tự kỷ là bước đầu quan trọng giúp bố mẹ chủ động hơn trong việc chăm sóc và hỗ trợ con phát triển đúng hướng. Nếu phát hiện trẻ có những biểu hiện bất thường, đừng ngần ngại đưa con đi thăm khám để được chẩn đoán và tư vấn kịp thời. Sự quan tâm, kiên nhẫn và đồng hành của gia đình chính là yếu tố then chốt giúp trẻ cải thiện kỹ năng và hòa nhập tốt hơn với cuộc sống. 

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!