Hành vi véo người ở trẻ tự kỷ | Nguyên nhân và cách hạn chế

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Hành vi véo người ở trẻ tự kỷ là một trong những hành vi khiến nhiều phụ huynh lo lắng và bối rối trong quá trình chăm sóc, nuôi dạy con. Hành vi véo người không đơn thuần là biểu hiện “nghịch ngợm” hay “hung hăng” mà thường liên quan đến đặc điểm cảm giác, cảm xúc và khả năng giao tiếp của trẻ tự kỷ. Hiểu đúng nguyên nhân và có cách can thiệp phù hợp sẽ giúp cha mẹ đồng hành cùng con hiệu quả hơn. Cùng Mirai Care tìm hiểu trong bài viết này nhé.

1. Hành vi véo người ở trẻ tự kỷ là gì?

Hành vi véo người ở trẻ tự kỷ là một dạng hành vi tự kích thích (stimming) những hành vi lặp đi lặp lại mà trẻ sử dụng để điều hòa cảm giác, giải tỏa căng thẳng hoặc đối phó với lo âu. Thông thường hành vi véo có thể hướng vào cơ thể trẻ hoặc người xung quanh điều này xảy ra khi trẻ cảm thấy quá tải về cảm giác, khó chịu, hoặc không thể diễn đạt nhu cầu bằng lời nói.

Mặc dù stimming là hành vi khá phổ biến ở trẻ tự kỷ nhưng véo người có thể gây đau và tiềm ẩn nguy cơ tổn thương nếu diễn ra thường xuyên hoặc với cường độ mạnh. Vậy nên việc hiểu rõ bản chất hành vi véo người ở trẻ tự kỷ, nguyên nhân xuất hiện và cách quản lý phù hợp là bước quan trọng giúp phụ huynh hỗ trợ trẻ an toàn, hiệu quả và tích cực hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

Hành vi véo người được coi là một dạng hành vi tự kích thích (stimming)

2. Tại sao trẻ tự kỷ lại có hành vi hay véo người?

Trẻ tự kỷ có thể véo người vì nhiều nguyên nhân khác nhau tùy thuộc vào cá nhân và hoàn cảnh cụ thể. Trong một số trường hợp, hành vi này là cách trẻ tìm kiếm sự chú ý khi không thể giao tiếp bằng ngôn ngữ hoặc các phương thức thông thường. Véo người cũng có thể đóng vai trò như một hình thức giao tiếp, giúp trẻ bày tỏ sự khó chịu, thất vọng hoặc nhu cầu chưa được đáp ứng. 

Ngoài ra, khi phải đối mặt với những tình huống căng thẳng hoặc quá tải về cảm giác, trẻ có thể véo người như một cách để thoát khỏi tình huống đó hoặc tự điều chỉnh cảm xúc. 

Các vấn đề liên quan đến rối loạn xử lý cảm giác cũng là yếu tố phổ biến khi hành động véo mang lại cho trẻ một loại kích thích cảm giác mà cơ thể đang tìm kiếm.Khi sự lo âu và căng thẳng kéo dài có thể khiến trẻ sử dụng hành vi véo như một cơ chế tự trấn an. 

Hành vi véo người ở trẻ tự kỷ xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau

3. Cách hạn chế hành vi trẻ tự kỷ tự véo người

Việc hạn chế hành vi tự véo người ở trẻ tự kỷ cần sự kiên nhẫn và cách tiếp cận phù hợp từ gia đình. 

• Xác định yếu tố gây lên hành vi:Việc ghi chép lại thời điểm trẻ véo người, bối cảnh xảy ra hành vi và phản ứng của người xung quanh sẽ giúp nhận diện nguyên nhân gây lên hành vi như căng thẳng, quá tải giác quan hay nhu cầu chưa được đáp ứng. Khi hiểu rõ “vì sao” trẻ véo người, cha mẹ sẽ dễ dàng xây dựng phương án can thiệp hiệu quả hơn.
• Điều chỉnh kích thích giác quan:Nhiều trẻ tự kỷ véo người để tìm kiếm hoặc điều hòa cảm giác. Việc cung cấp các vật dụng hỗ trợ cảm giác như đồ chơi có bề mặt khác nhau, bóng bóp có thể giúp trẻ giảm nhu cầu tự kích thích bằng hành vi gây đau.
• Thay thế bằng hành vi an toàn:Cha mẹ nên dạy trẻ những hành vi thay thế an toàn, thay vì véo người, trẻ có thể được hướng dẫn bóp bóng cao su, hít thở sâu hoặc dùng cử chỉ, hình ảnh để thể hiện cảm xúc và nhu cầu. Những hành vi thay thế này cần được luyện tập thường xuyên, nhất quán và phù hợp với khả năng của trẻ.
• Khen ngợi khi trẻ kiểm soát được hành vi:Khi trẻ sử dụng hành vi thay thế thay cho việc véo người, cha mẹ nên kịp thời khen ngợi, khích lệ hoặc thưởng nhỏ để tăng động lực cho trẻ. Cách tiếp cận tích cực sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn và được công nhận từ đó giảm dần hành vi không mong muốn.

Phương pháp hạn chế hành vi tự véo bản thân của trẻ tự kỷ

4. Cách hạn chế hành vi trẻ tự kỷ véo người khác

Hành vi véo người khác ở trẻ tự kỷ có thể gây nhiều áp lực và căng thẳng cho cha mẹ cũng như người chăm sóc, đặc biệt khi hành vi này xảy ra thường xuyên. 

• Nhắc nhở hành vi:Cha mẹ cần nhắc nhở rõ ràng để trẻ hiểu rằng véo người là hành vi không được chấp nhận đồng thời giải thích một cách ngắn gọn, dễ hiểu rằng hành động này có thể gây đau và làm người khác khó chịu. 
• Sử dụng các công cụ hỗ trợ trực quan:Các công cụ như tranh minh họa, câu chuyện xã hội hoặc lịch hình ảnh sẽ giúp trẻ nhận biết hành vi phù hợp và học cách phản ứng thay thế trong các tình huống cụ thể. 
• Chủ động tham gia hoạt động cùng trẻ:Cha mẹ có thể chủ động tham gia cùng trẻ vào các hoạt động tích hợp giác quan như chơi cát động lực, vẽ bằng tay, hoặc vận động với bóng trị liệu nhằm đáp ứng nhu cầu cảm giác của trẻ từ đó giảm xu hướng véo người khác.
• Giao lưu, kết nối trong cùng cộng đồng:Việc kết nối với các nhóm phụ huynh có con tự kỷ cũng mang lại nhiều lợi ích giúp cha mẹ chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi giải pháp thực tế và nhận được sự hỗ trợ tinh thần trong quá trình đồng hành cùng con.

Cách hạn chế hành vi trẻ tự kỷ véo người khác

5. Câu hỏi thường gặp

5.1. Thuốc có thể giúp kiểm soát hành vi véo ở người tự kỷ không?

Hiện nay, chưa có loại thuốc nào được thiết kế riêng để kiểm soát trực tiếp hành vi véo ở người tự kỷ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhằm điều trị các rối loạn đi kèm như lo âu, tăng động giảm chú ý (ADHD) hoặc rối loạn điều hòa cảm xúc. Khi các vấn đề nền tảng này được kiểm soát tốt hơn, tần suất và mức độ hành vi véo cũng có thể giảm đi. Việc sử dụng thuốc cần được cân nhắc kỹ lưỡng và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa.

5.2. Ảnh hưởng của hành vi véo người như thế nào?

Ảnh hưởng dễ nhận thấy nhất của hành vi véo người ở trẻ tự kỷ là nguy cơ gây tổn thương cho bản thân trẻ hoặc cho người khác. Trong những trường hợp nghiêm trọng, véo có thể làm trầy xước da, chảy máu hoặc dẫn đến nhiễm trùng nếu không được xử lý kịp thời. Bên cạnh yếu tố thể chất, hành vi này còn tác động tiêu cực đến các mối quan hệ xã hội. Việc véo người thường bị hiểu là hành vi gây hấn hoặc xâm phạm không gian cá nhân làm gia tăng căng thẳng trong gia đình, trường học và môi trường xã hội gây khó khăn cho trẻ trong việc xây dựng và duy trì các mối quan hệ tích cực.

5.3. Khi trẻ véo người, có phải là trẻ đang khó chịu không?

Không phải lúc nào hành vi véo người cũng xuất phát từ cảm giác khó chịu. Ở trẻ tự kỷ, véo có thể là một cách để điều hòa cảm giác, tìm kiếm kích thích giác quan hoặc thể hiện cảm xúc khi trẻ chưa có đủ kỹ năng giao tiếp bằng lời nói. Trong một số tình huống, hành vi này liên quan đến căng thẳng hoặc lo âu nhưng cũng có trường hợp trẻ véo người đơn thuần để thu hút sự chú ý hoặc phản ứng với môi trường xung quanh. 

>>> Xem thêm:

• Top 5 Trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Đống Đa: Nên chọn nơi nào?
• Top 6 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Cần Thơ cha mẹ nên biết

Hành vi véo người ở trẻ tự kỷ là một dạng hành vi có nguyên nhân phức tạp gắn liền với nhu cầu cảm giác, khả năng điều hòa cảm xúc và kỹ năng giao tiếp của trẻ. Thay vì chỉ tập trung ngăn cấm, phụ huynh cần quan sát, thấu hiểu và tìm ra nguyên nhân gốc rễ để có hướng can thiệp phù hợp, an toàn và bền vững. Trong những trường hợp hành vi kéo dài hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, việc tìm đến chuyên gia can thiệp sớm sẽ giúp trẻ được hỗ trợ đúng cách.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!