Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Thuốc điều trị ADHD giúp cải thiện khả năng tập trung và kiểm soát hành vi ở trẻ. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh lo lắng về các tác dụng phụ như chán ăn, khó ngủ hay đau đầu. Trong bài viết này, Mirai Care sẽ giúp ba mẹ hiểu rõ những tác dụng phụ của thuốc điều trị adhd khi dùng cho con.

Những tác dụng phụ của thuốc điều trị ADHD thường gặp

Phần lớn trẻ sử dụng thuốc điều trị ADHD đều không gặp tác dụng phụ nghiêm trọng. Nếu có, các triệu chứng thường xuất hiện trong thời gian đầu và có xu hướng cải thiện sau khi cơ thể đã quen với thuốc. Một số trường hợp cần điều chỉnh liều hoặc thay đổi loại thuốc để phù hợp hơn với khả năng đáp ứng của trẻ.

Dưới đây là những tác dụng phụ thường gặp nhất mà phụ huynh cần lưu ý.

Giảm cảm giác thèm ăn

Giảm cảm giác thèm ăn là tác dụng phụ phổ biến nhất của thuốc điều trị ADHD, đặc biệt ở nhóm thuốc kích thích. Sau khi uống thuốc, nhiều trẻ không còn cảm thấy đói như bình thường, ăn ít hơn hoặc bỏ bữa, nhất là bữa trưa nếu thuốc được sử dụng vào buổi sáng. Nguyên nhân là thuốc làm giảm cảm giác đói trong khoảng thời gian phát huy tác dụng, khiến trẻ không còn hứng thú với việc ăn uống.

Trong hầu hết trường hợp, đây chỉ là phản ứng tạm thời và không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Khi thuốc giảm tác dụng vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối, trẻ thường ăn ngon miệng trở lại. Tuy nhiên, nếu tình trạng ăn kém kéo dài trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, trẻ có thể tăng cân chậm hoặc sụt cân nhẹ. Vì lý do này, bác sĩ sẽ theo dõi cân nặng và chiều cao của trẻ trong các lần tái khám để đánh giá quá trình phát triển.

Cha mẹ có thể giảm tác dụng phụ này bằng cách cho trẻ ăn sáng đầy đủ trước khi uống thuốc, đồng thời bổ sung thêm các bữa phụ giàu dinh dưỡng vào cuối ngày khi cảm giác thèm ăn đã quay trở lại. Nếu trẻ liên tục chán ăn, sụt cân rõ rệt hoặc không phát triển như mong đợi, cần đưa trẻ tái khám để bác sĩ điều chỉnh liều hoặc cân nhắc đổi sang loại thuốc khác. Không nên tự ý ngừng thuốc vì điều này có thể làm giảm hiệu quả điều trị ADHD.

Khó ngủ hoặc mất ngủ

Khó ngủ cũng là một tác dụng phụ khá phổ biến, đặc biệt khi thuốc vẫn còn tác dụng vào thời điểm trẻ chuẩn bị đi ngủ. Một số trẻ mất nhiều thời gian hơn để chìm vào giấc ngủ, ngủ không sâu hoặc dễ thức giấc giữa đêm. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể khiến trẻ mệt mỏi vào ngày hôm sau, giảm khả năng tập trung và dễ cáu gắt hơn.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mất ngủ đều do thuốc gây ra. Bản thân ADHD cũng có thể khiến trẻ khó thư giãn và khó hình thành thói quen ngủ đúng giờ. Vì vậy, bác sĩ sẽ xem xét thời điểm xuất hiện triệu chứng cũng như loại thuốc trẻ đang sử dụng để xác định nguyên nhân chính xác.

Trong nhiều trường hợp, việc điều chỉnh thời gian uống thuốc sang sớm hơn hoặc thay đổi liều lượng đã giúp cải thiện đáng kể chất lượng giấc ngủ. Ngoài ra, cha mẹ nên xây dựng cho trẻ thói quen ngủ lành mạnh như duy trì giờ ngủ cố định, hạn chế sử dụng điện thoại hoặc máy tính bảng trước khi ngủ và tạo không gian nghỉ ngơi yên tĩnh. Nếu tình trạng mất ngủ kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hằng ngày, bác sĩ có thể cân nhắc chuyển sang loại thuốc khác phù hợp hơn.

Đau đầu

Đau đầu là tác dụng phụ có thể gặp trong những ngày đầu sử dụng thuốc điều trị ADHD. Cơn đau thường ở mức độ nhẹ đến trung bình và xuất hiện khi cơ thể chưa kịp thích nghi với thuốc. Đa số trẻ vẫn có thể sinh hoạt bình thường và triệu chứng sẽ giảm dần sau một vài tuần điều trị.

Ngoài tác động của thuốc, đau đầu cũng có thể liên quan đến việc trẻ ăn ít hơn hoặc uống không đủ nước trong ngày. Vì vậy, cha mẹ nên khuyến khích trẻ ăn đầy đủ trước khi uống thuốc, duy trì lượng nước phù hợp và nghỉ ngơi hợp lý. Nếu trẻ thường xuyên đau đầu dữ dội, đau kéo dài hoặc kèm theo các biểu hiện bất thường khác, cần đưa trẻ đến bác sĩ để được kiểm tra và đánh giá nguyên nhân.

Đau bụng

Một số trẻ có thể cảm thấy khó chịu ở vùng bụng, buồn nôn nhẹ hoặc đau bụng sau khi bắt đầu dùng thuốc điều trị ADHD. Đây là phản ứng khá phổ biến trong giai đoạn đầu và thường sẽ giảm khi cơ thể đã thích nghi. Mức độ đau thường không nghiêm trọng và ít khi ảnh hưởng đến quá trình điều trị.

Để giảm cảm giác khó chịu, cha mẹ nên cho trẻ dùng thuốc sau khi ăn nếu phù hợp với hướng dẫn của bác sĩ. Việc chia nhỏ bữa ăn và bổ sung các thực phẩm dễ tiêu hóa cũng có thể giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định hơn. Nếu trẻ đau bụng dữ dội, nôn nhiều hoặc các triệu chứng kéo dài không cải thiện, cần thông báo với bác sĩ để được điều chỉnh phác đồ điều trị nếu cần.

Trẻ cáu gắt khi thuốc hết tác dụng (Hiện tượng "rebound")

Một số trẻ sau khi sử dụng thuốc điều trị ADHD có thể xuất hiện tình trạng cáu gắt, dễ nổi nóng hoặc mất kiểm soát cảm xúc vào cuối buổi chiều hoặc đầu buổi tối. Hiện tượng này thường được gọi là"rebound", xảy ra khi nồng độ thuốc trong cơ thể giảm xuống quá nhanh sau nhiều giờ phát huy tác dụng. Lúc này, các triệu chứng ADHD có thể quay trở lại trong một khoảng thời gian ngắn và thậm chí biểu hiện rõ hơn so với bình thường.

Cha mẹ có thể nhận thấy trẻ bỗng trở nên khó chịu, dễ khóc, bực bội hoặc phản ứng mạnh với những tình huống vốn rất bình thường. Một số trẻ còn tỏ ra hiếu động hơn, khó tập trung hoặc mất kiên nhẫn trong khoảng một đến hai giờ trước khi tâm trạng ổn định trở lại. Những biểu hiện này thường khiến phụ huynh nhầm tưởng thuốc không còn hiệu quả hoặc làm tình trạng của trẻ trở nên nghiêm trọng hơn.

Nếu hiện tượng rebound xảy ra thường xuyên và ảnh hưởng đến sinh hoạt của trẻ, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý thay đổi liều lượng thuốc. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể điều chỉnh thời điểm dùng thuốc, thay đổi dạng thuốc giải phóng kéo dài hoặc bổ sung một liều nhỏ vào cuối ngày để giúp nồng độ thuốc giảm từ từ hơn. Việc theo dõi thời điểm xuất hiện các biểu hiện này cũng sẽ giúp bác sĩ đưa ra phương án điều trị phù hợp.

Trẻ trở nên quá trầm lặng hoặc thiếu năng lượng

Mục tiêu của thuốc điều trị ADHD là giúp trẻ kiểm soát các triệu chứng tăng động và cải thiện khả năng tập trung, chứ không làm thay đổi tính cách của trẻ. Vì vậy, nếu sau khi dùng thuốc trẻ trở nên quá im lặng, ít giao tiếp, thiếu hứng thú với các hoạt động yêu thích hoặc có biểu hiện như "không còn là chính mình", đây có thể là dấu hiệu cho thấy liều thuốc đang cao hơn mức cần thiết.

Nhiều phụ huynh mô tả rằng con ngồi yên suốt nhiều giờ, ít cười, ít chủ động trò chuyện hoặc không còn thích vui chơi với bạn bè như trước. Những thay đổi này không phải là mục tiêu của điều trị và cần được đánh giá sớm để tránh ảnh hưởng đến sự phát triển cảm xúc cũng như các mối quan hệ xã hội của trẻ.

Trong hầu hết trường hợp, bác sĩ có thể cải thiện tình trạng này bằng cách giảm liều hoặc chuyển sang loại thuốc khác phù hợp hơn. Sau khi điều chỉnh, trẻ vẫn có thể duy trì khả năng tập trung nhưng đồng thời lấy lại sự năng động và tự nhiên trong các hoạt động hằng ngày. Cha mẹ nên quan sát tổng thể hành vi của trẻ thay vì chỉ đánh giá dựa trên việc trẻ ngồi yên hơn hay học tập tốt hơn.

Thuốc điều trị ADHD có làm trẻ chậm tăng trưởng không?

Một trong những mối quan tâm lớn của nhiều phụ huynh là liệu thuốc điều trị ADHD có ảnh hưởng đến chiều cao và cân nặng của trẻ hay không. Theo các nghiên cứu, một số trẻ sử dụng thuốc kích thích trong thời gian dài có thể tăng cân hoặc tăng chiều cao chậm hơn so với tốc độ phát triển thông thường, đặc biệt trong giai đoạn đầu điều trị. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng thường không lớn và không xảy ra ở tất cả trẻ.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thuốc làm giảm cảm giác thèm ăn, khiến trẻ hấp thu ít năng lượng hơn trong ngày. Nếu tình trạng này kéo dài, tốc độ phát triển có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, bác sĩ thường theo dõi chiều cao và cân nặng của trẻ định kỳ để đánh giá xem quá trình tăng trưởng có đang diễn ra bình thường hay không.

Trong nhiều trường hợp, trẻ vẫn đạt được chiều cao và cân nặng phù hợp khi được theo dõi sát, có chế độ dinh dưỡng đầy đủ và được điều chỉnh thuốc nếu cần. Cha mẹ không nên quá lo lắng hoặc tự ý ngừng điều trị chỉ vì sợ con chậm lớn. Điều quan trọng là đảm bảo trẻ được tái khám đúng lịch để bác sĩ có thể kịp thời phát hiện và xử lý nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Những tác dụng phụ ít gặp nhưng cần lưu ý

Bên cạnh những tác dụng phụ thường gặp, thuốc điều trị ADHD cũng có thể gây ra một số phản ứng ít phổ biến hơn. Mặc dù tỷ lệ xảy ra thấp, cha mẹ vẫn cần nhận biết để có thể xử lý kịp thời nếu trẻ xuất hiện các biểu hiện bất thường.

Tim đập nhanh hoặc tăng huyết áp

Thuốc kích thích có thể làm tăng nhẹ nhịp tim và huyết áp ở một số trẻ. Phần lớn những thay đổi này không gây nguy hiểm và không tạo ra triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, với những trẻ có tiền sử bệnh tim hoặc có người thân mắc bệnh tim mạch, bác sĩ sẽ đánh giá kỹ trước khi kê đơn và theo dõi các chỉ số tim mạch trong quá trình điều trị.

Nếu trẻ có biểu hiện như tim đập nhanh kéo dài, đau ngực, khó thở, chóng mặt hoặc ngất, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được kiểm tra. Đây là những dấu hiệu không nên chủ quan dù xuất hiện rất hiếm.

Tic hoặc các cử động không tự chủ

Một số phụ huynh lo ngại thuốc điều trị ADHD có thể gây ra tic, chẳng hạn như chớp mắt liên tục, nhăn mặt, hắng giọng hoặc giật vai. Thực tế, ADHD và rối loạn tic có thể cùng tồn tại ở một số trẻ nên không phải mọi trường hợp xuất hiện tic đều do thuốc gây ra.

Nếu trẻ bắt đầu có các cử động hoặc âm thanh lặp đi lặp lại sau khi dùng thuốc, cha mẹ nên ghi lại thời điểm xuất hiện, mức độ và tần suất của các biểu hiện này để cung cấp cho bác sĩ. Dựa trên đánh giá lâm sàng, bác sĩ sẽ quyết định có cần điều chỉnh liều, đổi thuốc hay tiếp tục theo dõi. Không nên tự ý kết luận rằng thuốc là nguyên nhân và dừng điều trị khi chưa có chỉ định.

Thay đổi cảm xúc hoặc hành vi

Trong một số trường hợp hiếm gặp, trẻ có thể trở nên lo âu hơn, dễ kích động hoặc buồn bã sau khi bắt đầu sử dụng thuốc điều trị ADHD. Những thay đổi này thường cần được phân biệt với các vấn đề tâm lý vốn đã tồn tại trước đó hoặc các rối loạn đi kèm như lo âu và trầm cảm.

Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ thay đổi rõ rệt về tính cách, thường xuyên buồn bã, né tránh giao tiếp hoặc có những hành vi bất thường kéo dài, nên đưa trẻ đến bác sĩ để được đánh giá. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn và đảm bảo quá trình sử dụng thuốc diễn ra an toàn.

Ảo giác hoặc các phản ứng nghiêm trọng

Đây là tác dụng phụ rất hiếm gặp nhưng cần được lưu ý. Một số trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng như nhìn thấy hoặc nghe thấy những điều không có thật, có suy nghĩ bất thường hoặc hành vi thay đổi đột ngột. Mặc dù tỷ lệ xảy ra rất thấp, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện những biểu hiện này.

Việc phát hiện sớm và xử trí kịp thời sẽ giúp bác sĩ điều chỉnh kế hoạch điều trị phù hợp, đồng thời đảm bảo an toàn cho trẻ. Cha mẹ cũng nên thông báo đầy đủ về tiền sử bệnh lý và các loại thuốc trẻ đang sử dụng để bác sĩ có cơ sở đánh giá chính xác hơn.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Phần lớntác dụng phụ của thuốc điều trị ADHDđều ở mức độ nhẹ và có thể cải thiện khi cơ thể đã thích nghi với thuốc hoặc sau khi bác sĩ điều chỉnh liều lượng. Tuy nhiên, vẫn có một số trường hợp hiếm gặp cần được can thiệp y tế kịp thời để đảm bảo an toàn cho trẻ.

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Đau ngực hoặc cảm giác tức ngực kéo dài.
• Khó thở hoặc thở bất thường.
• Tim đập nhanh liên tục, đánh trống ngực hoặc ngất.
• Co giật.
• Xuất hiện ảo giác, hoang tưởng hoặc có những hành vi bất thường nghiêm trọng.
• Sụt cân nhiều trong thời gian ngắn.
• Mất ngủ kéo dài khiến trẻ mệt mỏi, suy giảm sức khỏe.
• Buồn bã kéo dài hoặc có ý nghĩ, hành vi tự làm hại bản thân (đặc biệt ở trẻ lớn và thanh thiếu niên).

Đối với những tác dụng phụ nhẹ như đau đầu, đau bụng hoặc giảm cảm giác thèm ăn, cha mẹ không cần quá lo lắng nếu các triệu chứng chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến việc học tập và sinh hoạt của trẻ, hãy đưa trẻ tái khám để bác sĩ đánh giá và điều chỉnh kế hoạch điều trị.

Làm thế nào để giảm tác dụng phụ của thuốc điều trị ADHD?

Việc xuất hiện tác dụng phụ không đồng nghĩa với việc trẻ phải ngừng thuốc. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần điều chỉnh liều lượng hoặc thay đổi thời điểm dùng thuốc là các triệu chứng đã được cải thiện đáng kể. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa gia đình và bác sĩ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả.

Cha mẹ có thể giúp giảm tác dụng phụ của thuốc điều trị ADHD bằng cách:

• Cho trẻ uống thuốc đúng liều lượng và đúng thời điểm theo chỉ định của bác sĩ.
• Không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ.
• Theo dõi lượng thức ăn, thời gian ngủ, cân nặng và những thay đổi về hành vi của trẻ trong quá trình điều trị.
• Cho trẻ ăn sáng đầy đủ trước khi uống thuốc và bổ sung các bữa phụ giàu dinh dưỡng vào cuối ngày nếu trẻ ăn kém.
• Khuyến khích trẻ uống đủ nước mỗi ngày để hạn chế tình trạng đau đầu và mệt mỏi.
• Duy trì giờ ngủ cố định, hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc các thiết bị điện tử trước khi đi ngủ.
• Đưa trẻ tái khám đúng lịch để bác sĩ theo dõi chiều cao, cân nặng, huyết áp và điều chỉnh thuốc khi cần.

Thực hiện tốt những biện pháp trên không chỉ giúp giảm tác dụng phụ mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giúp trẻ thích nghi tốt hơn trong suốt quá trình sử dụng thuốc.

Có nên ngừng thuốc khi xuất hiện tác dụng phụ?

Đây là thắc mắc của rất nhiều phụ huynh khi con bắt đầu điều trị ADHD. Câu trả lời làkhông nên tự ý ngừng thuốcnếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Hầu hết các tác dụng phụ như giảm cảm giác thèm ăn, đau đầu, đau bụng hoặc khó ngủ chỉ xuất hiện trong thời gian đầu và sẽ giảm dần khi cơ thể thích nghi. Nếu tự ý ngừng thuốc, các triệu chứng ADHD có thể nhanh chóng quay trở lại, khiến trẻ khó tập trung, tăng động nhiều hơn và ảnh hưởng đến việc học tập cũng như sinh hoạt hằng ngày.

Nếu tác dụng phụ kéo dài hoặc gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, bác sĩ sẽ cân nhắc điều chỉnh phác đồ điều trị. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể:

• Giảm liều thuốc.
• Thay đổi thời điểm uống thuốc.
• Chuyển sang thuốc giải phóng kéo dài.
• Đổi sang nhóm thuốc không kích thích nếu phù hợp.

Thay vì tự ý thay đổi thuốc, cha mẹ nên theo dõi các biểu hiện của trẻ và trao đổi đầy đủ với bác sĩ trong mỗi lần tái khám. Đây là cách tốt nhất để vừa đảm bảo hiệu quả điều trị ADHD vừa hạn chế tối đa các tác dụng phụ không mong muốn.

>>> Xem thêm:

• AuADHD là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách hỗ trợ trẻ có đồng thời tự kỷ và ADHD
• Rối Loạn Xử Lý Cảm Giác Ảnh Hưởng Đến Việc Học Tập Của Trẻ Như Thế Nào?

Kết luận

Những tác dụng phụ của thuốc điều trị ADHD là điều có thể xảy ra, nhưng phần lớn đều ở mức độ nhẹ và có thể cải thiện khi cơ thể thích nghi hoặc sau khi bác sĩ điều chỉnh liều lượng phù hợp. Điều quan trọng là cha mẹ cần theo dõi sát những thay đổi của trẻ trong quá trình điều trị, đồng thời duy trì tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá hiệu quả của thuốc và xử lý kịp thời nếu xuất hiện các phản ứng không mong muốn. 

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!