Autism nghĩa là gì? Từ "austic" bắt nguồn từ đâu?

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Viện trưởng Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Autism là thuật ngữ được sử dụng phổ biến để chỉ chứng tự kỷ, một dạng rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi của mỗi người. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết từ “autism” bắt nguồn từ đâu, được sử dụng lần đầu tiên khi nào và đã thay đổi ý nghĩa như thế nào qua các giai đoạn lịch sử. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu nguồn gốc của thuật ngữ autism, ý nghĩa ban đầu và những dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển khái niệm rối loạn phổ tự kỷ (ASD).

1. Autism nghĩa là gì?  

Autism là thuật ngữ tiếng Anh dùng để chỉ chứng tự kỷ, hay còn gọi là rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD). Đây là một dạng rối loạn phát triển thần kinh, thường xuất hiện từ giai đoạn đầu đời và ảnh hưởng đến cách một người giao tiếp, tương tác xã hội, tiếp nhận thông tin và thể hiện hành vi.

Từ “autism” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “autos”, có nghĩa là “bản thân” hoặc “chính mình”. Từ này được hình thành từ những quan sát ban đầu về xu hướng thu mình vào thế giới nội tâm, ít tương tác với môi trường bên ngoài ở một số người.

Ngày nay, autism không còn được hiểu đơn thuần là tình trạng trẻ thu mình hay thích ở một mình. Tự kỷ là một phổ phát triển đa dạng, trong đó mỗi trẻ có những đặc điểm riêng về khả năng ngôn ngữ, giao tiếp, tương tác xã hội, hành vi và xử lý cảm giác. Mức độ hỗ trợ cần thiết cũng khác nhau tùy từng cá nhân.

2. Từ autism bắt nguồn từ đâu? 

2.1. Trẻ tự kỷ có thể được chỉ định Adderall trong trường hợp nào?

“Autos” là từ tiếng Hy Lạp mang nghĩa là “bản thân” hoặc “chính mình”. Đây là gốc từ tạo nên thuật ngữ autism, phản ánh cách các nhà nghiên cứu ban đầu mô tả xu hướng tập trung vào thế giới nội tâm và ít kết nối với thực tại bên ngoài.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng ý nghĩa nguyên thủy của từ không đại diện đầy đủ cho đặc điểm của người tự kỷ ngày nay. Không phải tất cả trẻ tự kỷ đều thích ở một mình hoặc không muốn giao tiếp. Nhiều trẻ có nhu cầu kết nối với người khác nhưng gặp khó khăn trong việc diễn đạt mong muốn, hiểu tín hiệu xã hội hoặc duy trì tương tác.

2.2. Eugen Bleuler là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ autism 

Năm 1911, bác sĩ tâm thần Eugen Bleuler sử dụng thuật ngữ autism trong các nghiên cứu về tâm thần phân liệt. Ông dùng từ này để mô tả trạng thái người bệnh có xu hướng thu mình khỏi thế giới bên ngoài và tập trung vào suy nghĩ nội tại.

Ở thời điểm đó, autism được xem là một biểu hiện liên quan đến tâm thần phân liệt, chưa được công nhận là một rối loạn phát triển riêng biệt ở trẻ em.

Mặc dù cách hiểu ban đầu còn nhiều hạn chế, việc Bleuler đưa thuật ngữ autism vào y học đã tạo nền tảng về mặt ngôn ngữ cho những nghiên cứu tiếp theo. Các nhà khoa học sau này tiếp tục phát triển và điều chỉnh khái niệm này dựa trên những đặc điểm quan sát được ở trẻ nhỏ.

3. Lịch sử hình thành và phát triển của thuật ngữ autism 

3.1. Trước năm 1940: Trẻ có đặc điểm tự kỷ được gọi bằng những thuật ngữ khác 

Trước những năm 1940, tự kỷ chưa được công nhận là một tình trạng phát triển riêng biệt. Trẻ có những biểu hiện như chậm phát triển ngôn ngữ, ít giao tiếp, khó tương tác xã hội hoặc có hành vi lặp lại thường được xếp vào nhiều nhóm chẩn đoán khác nhau.

Một số thuật ngữ từng được sử dụng trong y học và tâm thần học thời kỳ này bao gồm:

• Dementia infantilis (sa sút trí tuệ ở trẻ nhỏ): Được sử dụng để mô tả một số trường hợp trẻ có biểu hiện suy giảm hoặc thay đổi bất thường trong quá trình phát triển.
• Childhood schizophrenia (tâm thần phân liệt ở trẻ em): Một số trẻ có biểu hiện thu mình, ít tương tác và khó kết nối với môi trường xung quanh được xếp vào nhóm này.
• Mental retardation (chậm phát triển trí tuệ): Thuật ngữ cũ từng được sử dụng để mô tả những trẻ có hạn chế về khả năng nhận thức và phát triển trí tuệ.

Do chưa có hệ thống tiêu chí chẩn đoán rõ ràng, trẻ có đặc điểm tự kỷ có thể bị nhầm lẫn với nhiều tình trạng phát triển hoặc tâm thần khác nhau. Điều này khiến việc nhận diện nhu cầu và xây dựng phương pháp hỗ trợ phù hợp gặp nhiều khó khăn.

3.2. Năm 1943: Leo Kanner mô tả chứng tự kỷ ở trẻ nhỏ 

Năm 1943, bác sĩ tâm thần người Mỹ Leo Kanner công bố nghiên cứu mô tả 11 trẻ có những đặc điểm phát triển khác biệt. Ông sử dụng thuật ngữ “Early Infantile Autism” (tự kỷ ở trẻ nhỏ) để gọi tên tình trạng này.

Đây được xem là một trong những cột mốc quan trọng nhất trong lịch sử nghiên cứu tự kỷ, bởi lần đầu tiên autism được mô tả như một tình trạng đặc trưng ở trẻ em, thay vì chỉ là một biểu hiện liên quan đến tâm thần phân liệt.

Trong nghiên cứu, Kanner ghi nhận một số đặc điểm nổi bật ở nhóm trẻ được quan sát, bao gồm:

• Khó khăn trong tương tác xã hội: Trẻ gặp trở ngại trong việc thiết lập và duy trì mối quan hệ với người khác.
• Hạn chế trong giao tiếp: Một số trẻ gặp khó khăn khi sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp hoặc thể hiện nhu cầu.
• Hành vi lặp lại: Trẻ có xu hướng thực hiện những hành động hoặc hoạt động lặp đi lặp lại.
• Khó thích nghi với sự thay đổi: Trẻ thường muốn duy trì thói quen, lịch trình và môi trường quen thuộc.
• Khả năng ghi nhớ đặc biệt: Một số trẻ thể hiện khả năng ghi nhớ tốt ở những lĩnh vực nhất định.

Những mô tả của Kanner đã đặt nền móng cho việc nghiên cứu tự kỷ như một tình trạng phát triển riêng biệt. Tuy nhiên, các đặc điểm ông ghi nhận ở nhóm trẻ ban đầu không đại diện cho toàn bộ biểu hiện đa dạng của tự kỷ ngày nay.

3.3. Năm 1944: Hans Asperger và những nghiên cứu về tự kỷ

Năm 1944, bác sĩ nhi khoa người Áo Hans Asperger công bố nghiên cứu về một nhóm trẻ có những khó khăn trong tương tác xã hội, giao tiếp phi ngôn ngữ và khả năng thích ứng với môi trường xung quanh.

Ông sử dụng thuật ngữ “Autistic Psychopathy” để mô tả những đặc điểm này. Khác với nhóm trẻ được Leo Kanner nghiên cứu, những trẻ trong báo cáo của Asperger thường có khả năng phát triển ngôn ngữ và trí tuệ tương đối tốt, thậm chí thể hiện năng lực nổi bật ở một số lĩnh vực.

Nghiên cứu của Hans Asperger góp phần mở rộng nhận thức rằng tự kỷ không chỉ xuất hiện ở những trẻ có hạn chế rõ rệt về ngôn ngữ hoặc trí tuệ. Trẻ có thể gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội nhưng vẫn sở hữu nhiều khả năng học tập và nhận thức đáng chú ý.

Dù hai nhà nghiên cứu làm việc độc lập, công trình của Kanner và Asperger đã góp phần thay đổi cách hiểu về autism, từ một biểu hiện tâm thần học sang một nhóm đặc điểm phát triển có thể xuất hiện với nhiều mức độ khác nhau. 

3.4. Những năm 1960–1970: Tự kỷ được phân biệt với tâm thần phân liệt 

Trong những năm 1960–1970, các nghiên cứu về tâm lý học trẻ em và tâm thần học phát triển đã giúp làm rõ sự khác biệt giữa tự kỷ và tâm thần phân liệt ở trẻ em.

Trước đó, do có một số biểu hiện tương đồng như thu mình, ít tương tác xã hội và khó giao tiếp, hai tình trạng này đôi khi bị nhầm lẫn với nhau.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu dần nhận thấy tự kỷ thường xuất hiện từ giai đoạn phát triển sớm, với những khác biệt kéo dài trong giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi. Trong khi đó, tâm thần phân liệt là một rối loạn tâm thần có đặc điểm và diễn tiến khác biệt.

Những nghiên cứu của Michael Rutter đóng vai trò quan trọng trong quá trình phân biệt này. Ông nhấn mạnh việc đánh giá các đặc điểm phát triển và hành vi có thể quan sát được ở trẻ, thay vì chỉ dựa vào biểu hiện thu mình để xác định tình trạng.

Đặc biệt, năm 1970, Michael Rutter cùng các cộng sự công bố nghiên cứu dịch tễ học về tự kỷ, góp phần củng cố cách tiếp cận tự kỷ như một tình trạng phát triển riêng biệt.

Đến năm 1980, DSM-III (Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần, phiên bản thứ ba) chính thức đưa chứng tự kỷ ở trẻ nhỏ vào nhóm rối loạn phát triển lan tỏa (Pervasive Developmental Disorders). Đây là bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa nhận diện và chẩn đoán tự kỷ.

3.5. Năm 1979: Khái niệm phổ tự kỷ ra đời 

Năm 1979, hai nhà nghiên cứu người Anh Lorna Wing và Judith Gould công bố nghiên cứu về trẻ có những khác biệt trong tương tác xã hội, giao tiếp và hành vi. Từ kết quả nghiên cứu, hai bà góp phần phát triển khái niệm phổ tự kỷ (Autism Spectrum), mở rộng cách nhìn nhận về những biểu hiện của tình trạng này.

Thay vì chỉ tập trung vào một nhóm trẻ có đặc điểm tự kỷ điển hình như mô tả của Kanner, khái niệm phổ tự kỷ cho thấy những đặc điểm này có thể xuất hiện ở nhiều mức độ và hình thức khác nhau.

Lorna Wing và Judith Gould cũng đưa ra mô hình “bộ ba khiếm khuyết” (Triad of Impairments), bao gồm:

• Khó khăn trong tương tác xã hội: Trẻ có thể gặp trở ngại khi thiết lập mối quan hệ, chia sẻ cảm xúc hoặc hiểu các tín hiệu xã hội.
• Khó khăn trong giao tiếp: Trẻ có thể chậm phát triển ngôn ngữ, hạn chế khả năng giao tiếp phi ngôn ngữ hoặc gặp khó khăn khi duy trì hội thoại.
• Hạn chế về trí tưởng tượng xã hội và tính linh hoạt trong hành vi: Trẻ có thể có sở thích hạn hẹp, hành vi lặp lại hoặc khó thích nghi với những thay đổi trong sinh hoạt.

Nghiên cứu này giúp các chuyên gia nhận diện được nhiều trường hợp trước đó chưa phù hợp với mô tả tự kỷ điển hình. Qua đó, phạm vi hiểu biết về tự kỷ được mở rộng, tạo tiền đề cho cách tiếp cận theo phổ trong những năm tiếp theo.

Về sau, khái niệm này tiếp tục được phát triển trong các hệ thống phân loại và tiêu chí chẩn đoán. Đến năm 2013, DSM-5 hợp nhất nhiều chẩn đoán riêng biệt trước đó, bao gồm rối loạn tự kỷ và hội chứng Asperger, dưới một tên gọi chung là rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD).

Kết luận 

Autism là thuật ngữ có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp “autos”, mang ý nghĩa là “bản thân”. Từ một khái niệm được Eugen Bleuler sử dụng trong nghiên cứu tâm thần phân liệt năm 1911, autism đã trải qua quá trình phát triển lâu dài để trở thành thuật ngữ chỉ rối loạn phổ tự kỷ như ngày nay.

Những nghiên cứu của Leo Kanner, Hans Asperger, Lorna Wing và Judith Gould đã góp phần quan trọng trong việc mở rộng nhận thức về tự kỷ, giúp các chuyên gia hiểu rằng mỗi trẻ có thể có những đặc điểm phát triển, khả năng và nhu cầu hỗ trợ khác nhau.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!