Top 2 phương pháp bổ sung sắt cho trẻ tự kỷ cha mẹ nên biết

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Trẻ trong phổ tự kỷ có nguy cơ thiếu sắt cao hơn do chế độ ăn hạn chế, kén ăn hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài. Việc thiếu sắt không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển não bộ, hành vi và khả năng học tập của trẻ. Cùng Mirai Care tìm hiểu dấu hiệu và các cách bổ sung sắt cho trẻ tự kỷ để hỗ trợ con phát triển toàn diện và an toàn.

1. Mối liên hệ giữa sắt và trẻ tự kỷ

Sắt đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển não bộ và hệ thần kinh nhất là trong những năm đầu đời. Với trẻ tự kỷ, mối liên hệ giữa sắt và các biểu hiện hành vi, nhận thức càng được quan tâm nhiều hơn do tỷ lệ thiếu sắt ở nhóm trẻ này thường cao hơn so với trẻ phát triển điển hình.

Sắt tham gia trực tiếp vào quá trình vận chuyển oxy lên não, tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, serotonin và hỗ trợ hình thành bao myelin (lớp vỏ bảo vệ dây thần kinh). Khi trẻ tự kỷ bị thiếu sắt, não bộ có thể hoạt động kém hiệu quả hơn dẫn đến các biểu hiện như kém tập trung, dễ mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, tăng hành vi kích động hoặc giảm khả năng học tập và tương tác xã hội.

Nhiều trẻ trong phổ tự kỷ gặp tình trạng kén ăn, hạn chế nhóm thực phẩm giàu sắt (thịt đỏ, hải sản, rau xanh đậm) hoặc có rối loạn tiêu hóa khiến khả năng hấp thu sắt bị giảm. Điều này khiến nguy cơ thiếu sắt kéo dài trở nên phổ biến hơn. Vì vậy, việc nhận biết và bổ sung sắt đúng cách cho trẻ tự kỷ không chỉ giúp cải thiện sức khỏe thể chất mà còn có ý nghĩa hỗ trợ tích cực cho sự phát triển nhận thức và hành vi của trẻ.

Mối liên hệ giữa sắt và trẻ tự kỷ

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ tự kỷ thiếu sắt

Thiếu sắt ở trẻ tự kỷ không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng nhưng nếu quan sát kỹ, cha mẹ có thể nhận thấy nhiều dấu hiệu cả về thể chất lẫn hành vi. Một trong những biểu hiện thường gặp nhất là trẻ hay mệt mỏi, da xanh xao, môi nhợt nhạt, dễ hụt hơi khi vận động nhẹ hoặc ngủ nhiều nhưng vẫn uể oải. Trẻ cũng có thể bị rối loạn giấc ngủ, khó ngủ hoặc ngủ không sâu thường xuyên tỉnh giấc ban đêm.

Về hành vi và nhận thức, trẻ tự kỷ thiếu sắt thường kém tập trung, dễ cáu gắt, tăng hành vi kích động hoặc thu mình hơn bình thường. Một số trẻ có biểu hiện giảm khả năng ghi nhớ, chậm tiếp thu trong quá trình học tập và can thiệp. Ngoài ra, thiếu sắt còn có thể khiến trẻ biếng ăn, ăn rất ít hoặc chỉ ăn một số thực phẩm nhất định làm tình trạng thiếu vi chất ngày càng trầm trọng hơn.

Ở mức độ nặng hơn, thiếu sắt kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu thiếu sắt với các dấu hiệu như chóng mặt, đau đầu, tay chân lạnh hoặc hay nhiễm trùng. Khi nhận thấy trẻ tự kỷ có nhiều dấu hiệu nghi ngờ thiếu sắt, cha mẹ nên đưa trẻ đi xét nghiệm và tham khảo ý kiến bác sĩ để có hướng bổ sung phù hợp, an toàn và hiệu quả.

Dấu hiệu nhận biết trẻ tự kỷ thiếu sắt

3. Các xét nghiệm để chẩn đoán trẻ tự kỷ có thiếu sắt không?

Để xác định chính xác trẻ tự kỷ có bị thiếu sắt hay không, việc quan sát dấu hiệu lâm sàng là chưa đủ. Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để thực hiện các xét nghiệm chuyên môn nhằm đánh giá tình trạng dự trữ sắt và khả năng tạo máu của cơ thể. Dưới đây là những xét nghiệm thường được bác sĩ chỉ định:

• Xét nghiệm công thức máu (CBC)là bước đầu giúp phát hiện tình trạng thiếu máu. Thông qua các chỉ số như hemoglobin (Hb), hematocrit (Hct), số lượng hồng cầu, bác sĩ có thể đánh giá trẻ có đang bị thiếu máu do thiếu sắt hay không. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu chỉ số này có thể vẫn nằm trong giới hạn bình thường.
• Xét nghiệm Ferritin huyết thanhlà xét nghiệm quan trọng nhất để đánh giá lượng sắt dự trữ trong cơ thể. Ferritin thấp cho thấy trẻ đang thiếu sắt, ngay cả khi chưa xuất hiện thiếu máu. Đây là xét nghiệm thường được khuyến nghị với trẻ tự kỷ do nguy cơ thiếu sắt tiềm ẩn cao.
• Bên cạnh hai xét nghiệm trên, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu hơn nhưsắt huyết thanh (Serum Iron), TIBC (khả năng gắn sắt toàn phần) và độ bão hòa transferrinđể đánh giá khả năng vận chuyển và hấp thu sắt trong máu. 

Trong một số trường hợp, trẻ tự kỷ có viêm mạn tính, rối loạn tiêu hóa hoặc nhiễm trùng, bác sĩ có thể kết hợp thêm các xét nghiệm khác để tránh nhầm lẫn kết quả. Việc thực hiện xét nghiệm và đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp cha mẹ có cơ sở khoa học để quyết định có nên bổ sung sắt cho trẻ tự kỷ hay không từ đó đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài cho sự phát triển của trẻ.

Xét nghiệm để chẩn đoán chính xác nhất trẻ tự kỷ có thiếu sắt hay không 

4. Cách bổ sung sắt cho trẻ tự kỷ

Bổ sung sắt cho trẻ tự kỷ cần được thực hiện một cách khoa học, phù hợp với độ tuổi, tình trạng thiếu sắt và khả năng hấp thu của từng trẻ. Thông thường, việc bổ sung sắt nên kết hợp song song giữa chế độ ăn uống hằng ngày và các sản phẩm bổ sung khi cần thiết.

4.1. Ăn các loại thực phẩm giàu sắt

Xây dựng chế độ ăn giàu sắt là một trong những phương pháp an toàn và bền vững để cải thiện tình trạng thiếu sắt ở trẻ tự kỷ. Cha mẹ nên ưu tiên các nguồn sắt dễ hấp thu như thịt bò, thịt gà, gan động vật, cá, trứng và hải sản. Ngoài ra, các thực phẩm giàu sắt từ thực vật như rau xanh đậm (rau bina, cải bó xôi), đậu lăng, đậu nành, mè đen và ngũ cốc nguyên cám cũng rất có lợi.

Để tăng khả năng hấp thu sắt, nên kết hợp thực phẩm giàu sắt với nguồn vitamin C tự nhiên như cam, quýt, kiwi, dâu tây hoặc cà chua. Đồng thời, hạn chế cho trẻ dùng sữa, trà hoặc thực phẩm giàu canxi ngay trước và sau bữa ăn giàu sắt vì chúng có thể làm giảm hấp thu sắt. Với trẻ tự kỷ kén ăn, cha mẹ có thể chế biến món ăn mềm, dễ nhai nuốt và trình bày quen thuộc để tăng khả năng hợp tác khi ăn.

Ăn các loại thực phẩm giàu sắt

4.2. Bổ sung sắt bằng dược phẩm

Trong trường hợp trẻ tự kỷ bị thiếu sắt rõ rệt hoặc không thể đáp ứng nhu cầu sắt qua chế độ ăn, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung sắt bằng dược phẩm. Các dạng sắt thường dùng cho trẻ em bao gồm siro hoặc viên nhai với liều lượng được tính toán dựa trên cân nặng và mức độ thiếu sắt của trẻ.

Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ uống sắt kéo dài khi chưa có chỉ định y tế, vì bổ sung thừa sắt có thể gây táo bón, buồn nôn, đau bụng hoặc ảnh hưởng đến gan. Khi sử dụng dược phẩm bổ sung sắt, cần tuân thủ đúng liều, đúng thời gian và tái khám định kỳ để theo dõi hiệu quả cũng như điều chỉnh liều phù hợp. Việc bổ sung sắt đúng cách sẽ giúp trẻ tự kỷ cải thiện sức khỏe tổng thể, tăng khả năng tập trung và hỗ trợ tốt hơn cho quá trình can thiệp và học tập.

Bổ sung sắt bằng dược phẩm

>>> Xem thêm:

• 7+ Cuốn sách dành cho bố mẹ có con tự kỷ đáng được quan tâm
• Top 3 món ăn trưa cho trẻ tự kỷ giúp bé ăn ngon, đủ dinh dưỡng

Bổ sung sắt cho trẻ tự kỷ cần được thực hiện đúng cách, đúng liều lượng và phù hợp với thể trạng của từng trẻ. Cha mẹ không nên tự ý bổ sung sắt cho con  mà cần theo dõi dấu hiệu thiếu sắt, kết hợp chế độ dinh dưỡng cân bằng và tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần thiết.

Khi được bổ sung sắt hợp lý, trẻ có thể cải thiện sức khỏe, tăng khả năng tập trung, giảm mệt mỏi và hỗ trợ tốt hơn cho quá trình can thiệp, học tập. Đồng hành cùng con từ những điều nhỏ nhất chính là nền tảng quan trọng cho sự phát triển lâu dài của trẻ tự kỷ.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!