Top 3 món ăn trưa cho trẻ tự kỷ giúp bé ăn ngon, đủ dinh dưỡng

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Bữa trưa đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp năng lượng và dưỡng chất cho trẻ đặc biệt là trẻ tự kỷ. Việc lựa chọn món ăn trưa cho trẻ tự kỷ không chỉ cần đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng mà còn phải phù hợp với khả năng tiếp nhận và sở thích của trẻ. Trong bài viết này, Mirai Care sẽ gợi ý những nguyên tắc xây dựng món ăn cũng như các mẹo giúp trẻ hợp tác hơn trong mỗi bữa ăn.

1. Nguyên tắc xây dựng bữa trưa cho trẻ tự kỷ

1.1. Ưu tiên món dễ ăn, nhai nuốt

Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn về kỹ năng nhai nuốt hoặc nhạy cảm với kết cấu thức ăn. Vì vậy, bữa trưa nên ưu tiên các món mềm, dễ nhai, dễ nuốt được chế biến đơn giản như hấp, luộc, hầm. Kết cấu thức ăn ổn định, không quá khô hoặc quá cứng sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn khi ăn và giảm nguy cơ trẻ sẽ từ chối bữa ăn.

1.2. Đảm bảo cân bằng dinh dưỡng

Bữa trưa cho trẻ tự kỷ cần cung cấp đầy đủ các nhóm chất gồm đạm, tinh bột, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất. Cha mẹ nên kết hợp đa dạng thực phẩm như thịt, cá, trứng, rau củ và ngũ cốc để hỗ trợ phát triển thể chất và não bộ của trẻ. Việc cân bằng dinh dưỡng không chỉ giúp trẻ có đủ năng lượng cho buổi chiều mà còn hạn chế tình trạng thiếu vi chất thường gặp ở trẻ kén ăn.

1.3. Hạn chế thực phẩm dễ kích thích

Một số trẻ tự kỷ có thể nhạy cảm với các thực phẩm nhiều đường, chất phụ gia, màu nhân tạo hoặc gia vị cay nóng. Những thực phẩm này có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa, hành vi hoặc khả năng tập trung của trẻ. Do đó, bữa trưa nên ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến sẵn và hạn chế các yếu tố dễ gây kích thích để giúp trẻ ăn uống ổn định hơn.

Nguyên tắc xây dựng bữa trưa cho trẻ tự kỷ

2. Gợi ý món ăn trưa cho trẻ tự kỷ

2.1. Các món cơm, cháo, mì

Nhóm món từ tinh bột là nguồn năng lượng chính cho bữa trưa của trẻ tự kỷ. Cha mẹ có thể lựa chọn cơm mềm, cháo, súp hoặc mì tùy theo khả năng nhai nuốt và sở thích của trẻ. Cháo hoặc cơm nát giúp trẻ dễ ăn hơn đặc biệt phù hợp với trẻ kén ăn hoặc mới tập ăn thô. Việc giữ hương vị quen thuộc, ít gia vị sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn và hợp tác hơn trong bữa ăn.

2.2. Món chính giàu đạm (cá hấp, trứng hấp, thịt gà,...)

Đạm đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển thể chất và trí não của trẻ. Các món như cá hấp, trứng hấp, thịt gà luộc hoặc hầm mềm thường dễ tiêu hóa và ít gây kích thích. Nên chế biến đơn giản, hạn chế chiên rán để giữ được độ mềm và hương vị tự nhiên, giúp trẻ dễ chấp nhận hơn.

2.3. Rau củ luộc 

Rau củ cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ cần thiết cho hệ tiêu hóa. Cha mẹ nên ưu tiên rau củ luộc mềm như cà rốt, bí đỏ, bông cải xanh hoặc khoai tây, cắt nhỏ và trình bày gọn gàng. Màu sắc không quá sặc sỡ và kết cấu ổn định sẽ giúp trẻ giảm cảm giác khó chịu từ đó dễ dàng làm quen và ăn rau hơn trong bữa trưa.

Một số món ăn trưa cha mẹ nên cân nhắc vào thực đơn của con

3. Mẹo giúp trẻ tự kỷ hợp tác hơn trong bữa trưa

3.1. Giữ khung giờ ăn cố định

Trẻ tự kỷ thường cảm thấy an tâm hơn khi mọi hoạt động diễn ra theo một trình tự quen thuộc. Việc duy trì khung giờ ăn trưa cố định mỗi ngày giúp trẻ hình thành thói quen, chuẩn bị tâm lý trước bữa ăn và giảm căng thẳng, chống đối. Cha mẹ nên cho trẻ biết trước thời gian ăn bằng lời nhắc nhẹ nhàng hoặc lịch trình hình ảnh, từ đó tăng khả năng hợp tác và tập trung trong bữa trưa.

3.2. Không ép ăn - không gây áp lực

Ép buộc trẻ ăn có thể khiến bữa trưa trở thành trải nghiệm căng thẳng, làm gia tăng hành vi né tránh hoặc phản kháng ở trẻ tự kỷ. Thay vì thúc ép, cha mẹ nên tôn trọng tín hiệu đói, no của trẻ cho trẻ thời gian làm quen với món ăn và khuyến khích bằng thái độ tích cực. Môi trường ăn uống thoải mái, không quát mắng hay so sánh sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn, từ đó dần hợp tác và cải thiện hành vi ăn uống một cách bền vững.

3.3. Cho trẻ lựa chọn trong giới hạn

Việc cho trẻ tự kỷ được lựa chọn giúp tăng cảm giác chủ động và giảm phản kháng trong bữa trưa. Cha mẹ có thể đưa ra 2 - 3 lựa chọn phù hợp (ví dụ: cơm hay mì, cá hấp hay trứng hấp) thay vì đưa ra quá nhiều lựa chọn khác nhau. Cách này vừa tôn trọng sở thích của trẻ, vừa đảm bảo bữa ăn vẫn đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng.

3.4. Kết hợp hình ảnh, lịch ăn trực quan

Trẻ tự kỷ thường tiếp nhận thông tin qua hình ảnh tốt hơn lời nói. Sử dụng lịch ăn trực quan, thẻ hình món ăn hoặc trình tự bữa trưa giúp trẻ hiểu trước mình sẽ ăn gì, ăn theo thứ tự nào. Điều này làm giảm lo lắng, tăng khả năng hợp tác và giúp bữa trưa diễn ra nhẹ nhàng, có cấu trúc rõ ràng hơn.

Mẹo giúp trẻ tự kỷ hợp tác hơn trong bữa trưa

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Trẻ tự kỷ không chịu ăn bữa trưa phải làm sao?

Khi trẻ tự kỷ từ chối bữa trưa, cha mẹ cần giữ bình tĩnh và tránh ép buộc vì áp lực có thể khiến tình trạng kén ăn trở nên nghiêm trọng hơn. Trước hết hãy quan sát nguyên nhân: trẻ có đang mệt, quá tải cảm giác, không thích mùi vị hay kết cấu món ăn không. Có thể thử giảm khẩu phần, chọn món quen thuộc, dễ nhai nuốt, hoặc cho trẻ lựa chọn trong phạm vi cho phép. 

Bên cạnh đó, duy trì khung giờ ăn cố định, không gian ăn yên tĩnh và sử dụng lịch ăn trực quan sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn. Nếu tình trạng bỏ bữa trưa kéo dài ảnh hưởng đến tăng trưởng và sức khỏe, phụ huynh nên trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng hoặc can thiệp sớm để có hướng hỗ trợ phù hợp.

4.2. Có nên cho trẻ tự kỷ ăn trưa giống trẻ bình thường?

Trẻ tự kỷ có thể ăn trưa giống trẻ bình thường nhưng cần điều chỉnh linh hoạt theo khả năng và đặc điểm riêng của từng trẻ. Nhiều trẻ tự kỷ gặp khó khăn về nhai nuốt, nhạy cảm với mùi vị, màu sắc hoặc kết cấu thức ăn nên nếu áp dụng hoàn toàn giống trẻ điển hình có thể khiến trẻ căng thẳng và từ chối ăn. 

Phụ huynh nên ưu tiên nguyên tắc dinh dưỡng tương đương (đủ đạm - tinh bột - chất béo - rau củ) nhưng cách chế biến, khẩu phần và hình thức trình bày cần phù hợp với trẻ. Khi trẻ đã quen và hợp tác tốt hơn, có thể từng bước mở rộng thực đơn giúp trẻ tiến gần hơn với bữa trưa “bình thường” mà vẫn đảm bảo an toàn, thoải mái và hiệu quả dinh dưỡng.

4.3. Món ăn trưa cho trẻ tự kỷ có cần kiêng gluten/casein không?

Không phải tất cả trẻ tự kỷ đều cần kiêng gluten hoặc casein. Chế độ ăn không gluten - không casein (GFCF) chỉ nên áp dụng khi trẻ có biểu hiện không dung nạp, dị ứng, rối loạn tiêu hóa (đầy bụng, tiêu chảy, táo bón kéo dài…) hoặc đã được bác sĩ/ chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị. 

Việc kiêng khem không đúng cách có thể làm thiếu hụt dinh dưỡng, đặc biệt là canxi, vitamin D và năng lượng cho trẻ. Với bữa trưa cho trẻ tự kỷ, phụ huynh nên ưu tiên thực phẩm trẻ dung nạp tốt, dễ tiêu, giàu dưỡng chất, đồng thời theo dõi phản ứng của trẻ khi thử thay đổi chế độ ăn. Mọi điều chỉnh liên quan đến gluten hay casein nên được thực hiện có lộ trình và có sự tư vấn chuyên môn để đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài.

4.4. Nên cho trẻ tự kỷ ăn trưa ở nhà hay tại trường?

Việc cho trẻ tự kỷ ăn trưa ở nhà hay tại trường phụ thuộc vào mức độ nhạy cảm cảm giác, khả năng thích nghi và thói quen ăn uống của từng trẻ. Với những trẻ kén ăn, dễ căng thẳng khi thay đổi môi trường, ăn trưa tại nhà hoặc mang theo suất ăn quen thuộc đến trường sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn và hợp tác hơn. 

Ngược lại, nếu trẻ có khả năng thích nghi tốt, ăn được nhiều loại thực phẩm và trường học có chế độ ăn phù hợp, việc ăn trưa tại trường sẽ giúp trẻ rèn luyện kỹ năng xã hội và tính tự lập. Dù lựa chọn hình thức nào, điều quan trọng nhất là bữa trưa cần đảm bảo đúng giờ, đủ dinh dưỡng và phù hợp với khả năng ăn uống của trẻ đồng thời có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường để hỗ trợ trẻ một cách nhất quán.

Giải đáp câu hỏi thường gặp cùng các chuyên gia

>>> Xem thêm:

• Chứng chán ăn và tự kỷ: Mối liên hệ cha mẹ cần hiểu rõ
• Mối liên hệ giữa não và ruột trong bệnh tự kỷ | Cha mẹ nên lưu ý

Việc xây dựng thực đơn món ăn trưa cho trẻ tự kỷ cần sự kiên nhẫn, linh hoạt và thấu hiểu đặc điểm riêng của từng trẻ. Khi cha mẹ chú trọng đến dinh dưỡng, cách chế biến và không gian ăn uống tích cực, trẻ sẽ dần hình thành thói quen ăn uống tốt hơn. Mirai Care hy vọng những chia sẻ trong bài viết sẽ giúp phụ huynh dễ dàng hơn trong việc chuẩn bị bữa trưa phù hợp, góp phần cải thiện sức khỏe và hỗ trợ sự phát triển toàn diện cho trẻ tự kỷ.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!