Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Nhiều phụ huynh thắc mắc rằng cà phê có chữa bệnh tự kỷ được không và cũng nhiều người cho rằng caffeine có thể giúp trẻ tỉnh táo, tập trung hơn. Thậm chí, một số thông tin trên mạng còn khẳng định cà phê có thể cải thiện hành vi hoặc hỗ trợ điều trị tự kỷ. Vậy thực hư vấn đề này ra sao? Bài viết dưới đây Mirai Care sẽ giúp cha mẹ hiểu đúng về vai trò của cà phê, những ảnh hưởng của caffeine đối với trẻ tự kỷ và các phương pháp can thiệp khoa học đã được chứng minh hiệu quả.

1. Cà phê và thành phần chính

Cà phê là một trong những loại đồ uống phổ biến nhất trên thế giới với thành phần hoạt chất quan trọng nhất là caffeine. Caffeine là một chất kích thích hệ thần kinh trung ương có tác dụng giúp tỉnh táo, giảm cảm giác buồn ngủ và tăng khả năng tập trung trong thời gian ngắn.

Bên cạnh caffeine, cà phê còn chứa một số thành phần khác như: Chất chống oxy hóa (polyphenols)giúp bảo vệ tế bào khỏi tác động của gốc tự do. Acid chlorogenic ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa đường và chất béo trong cơ thể. Khoáng chất vi lượng như magie, kali (với hàm lượng nhỏ).

Tuy nhiên cần nhấn mạnh rằng các thành phần này không có tác dụng điều trị hay chữa khỏi bệnh tự kỷ. Đối với trẻ em, đặc biệt là trẻ tự kỷ (nhóm thường có hệ thần kinh nhạy cảm) caffeine có thể gây ra các phản ứng không mong muốn như bồn chồn, lo âu, rối loạn giấc ngủ hoặc tăng hành vi kích động nếu sử dụng không phù hợp.

Vậy nên, việc hiểu rõ thành phần và tác động của cà phê là bước quan trọng để phụ huynh tránh nhầm lẫn giữa cảm giác “tỉnh táo tạm thời” và hiệu quả điều trị thực sự đối với rối loạn phổ tự kỷ.

Cà phê và các thành phần khác trong cà phê

2. Cà phê có chữa bệnh tự kỷ được không?

2.1. Không có bằng chứng cho việc chữa tự kỷ

Cho đến nay, không có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào cho thấy cà phê hay caffeine có thể chữa khỏi bệnh tự kỷ. Các nghiên cứu y khoa hiện đại đều khẳng định tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh phức tạp liên quan đến yếu tố di truyền và sự phát triển của não bộ chứ không phải là một bệnh có thể điều trị dứt điểm bằng thực phẩm hay đồ uống.

Một số người cho rằng caffeine giúp trẻ tỉnh táo hơn hoặc tập trung hơn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc cải thiện cốt lõi các đặc điểm của tự kỷ như khó khăn trong giao tiếp xã hội, hành vi lặp lại hay hạn chế trong điều hòa cảm xúc. Ngược lại, caffeine còn có thể làm tăng lo âu, kích động, rối loạn giấc ngủ, đây vốn là những vấn đề phổ biến thường gặp ở trẻ tự kỷ.

Do đó, phụ huynh cần thận trọng trước các thông tin lan truyền trên mạng xã hội về việc dùng cà phê để “chữa” tự kỷ, tránh kỳ vọng sai lệch và bỏ lỡ thời điểm can thiệp quan trọng cho trẻ.

2.2. Những nghiên cứu và giả thuyết liên quan

Một số nghiên cứu quy mô nhỏ cho thấy caffeine có thể giúp tăng mức độ tỉnh táo, sự chú ý hoặc khả năng tập trung trong thời gian ngắn ở một số người trong phổ tự kỷ (ASD). Tác động này chủ yếu mang tính tạm thời và không xảy ra ở tất cả mọi đối tượng.

Về mặt sinh học, có giả thuyết cho rằng caffeine ảnh hưởng đến các thụ thể adenosine trong não từ đó gián tiếp điều chỉnh hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và glutamate. Cơ chế này có thể lý giải vì sao caffeine đôi khi giúp cải thiện mức độ tỉnh táo hoặc giảm cảm giác mệt mỏi ở một số người. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng những nghiên cứu hiện có vẫn còn nhiều hạn chế, cụ thể:

• Quy mô mẫu nhỏ, chưa đủ lớn để đưa ra kết luận có độ tin cậy cao
• Kết quả không nhất quán giữa các nghiên cứu, tác động khác nhau tùy từng cá nhân
• Chưa có bằng chứng cho thấy caffeine cải thiện các triệu chứng cốt lõi của tự kỷ, như giao tiếp xã hội, tương tác cảm xúc hay hành vi lặp đi lặp lại

Vì vậy, caffeine chỉ có thể được xem là một yếu tố tác động ngắn hạn lên trạng thái tỉnh táo chứ không phải là phương pháp điều trị hay can thiệp cho trẻ tự kỷ. Việc sử dụng caffeine đặc biệt ở trẻ em, cần được cân nhắc kỹ lưỡng và tham khảo ý kiến chuyên môn để tránh các tác dụng không mong muốn.

Những nghiên cứu và giả thuyết xoay quanh việc cà phê và bệnh tự kỷ 

3. Tác động tích cực và tiêu cực của caffeine đối với người tự kỷ

3.1. Có thể có tác dụng nhất định

Ở một số người trong phổ tự kỷ (ASD), caffeine có thể mang lại những tác động tích cực ngắn hạn, đặc biệt liên quan đến mức độ tỉnh táo và khả năng tập trung. Ví dụ như: 

• Tăng sự tỉnh táo và chú ý giúp một số người dễ tập trung hơn trong thời gian ngắn 
• Cải thiện phản ứng hành vi ở một vài cá nhân nhất là trong các hoạt động đòi hỏi sự tỉnh táo hoặc duy trì chú ý.

Tuy nhiên, những tác dụng này không xảy ra đồng đều và không thể xem là biện pháp hỗ trợ lâu dài cho các khó khăn cốt lõi của tự kỷ.

3.2. Tác động không mong muốn

Ngược lại, nhiều người tự kỷ có độ nhạy cảm cao với caffeine, nên việc sử dụng có thể gây ra các tác dụng phụ rõ rệt, bao gồm:

• Lo âu, bồn chồn, căng thẳng
• Rối loạn giấc ngủ, khó ngủ hoặc ngủ không sâu
• Gia tăng tính kích thích, dễ cáu gắt hoặc bùng nổ cảm xúc

Mức độ ảnh hưởng của caffeine thay đổi rất lớn giữa các cá nhân. Có người hầu như không bị ảnh hưởng nhưng cũng có người phản ứng mạnh chỉ với một lượng nhỏ. Chính vì vậy, caffeine không được khuyến khích sử dụng tùy tiện đặc biệt với trẻ tự kỷ, nếu không có sự tư vấn từ chuyên gia y tế hoặc chuyên viên can thiệp.

Tác động tích cực và tiêu cực của caffeine đối với người tự kỷ

4. Các phương pháp can thiệp dành cho trẻ tự kỷ

4.1. Liệu pháp ABA

​​Liệu pháp ABA là một trong những phương pháp can thiệp được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi nhất cho trẻ tự kỷ. ABA tập trung vào việc phân tích hành vi từ đó xây dựng các chiến lược nhằm tăng cường hành vi tích cực và giảm các hành vi không phù hợp trong đời sống hằng ngày.

Nguyên tắc cốt lõi của ABA là:

• Quan sát hành vi cụ thể của trẻ trong từng tình huống
• Xác định nguyên nhân và yếu tố duy trì hành vi
• Áp dụng củng cố tích cực (khen thưởng, động viên) để khuyến khích hành vi mong muốn

Thông qua ABA, trẻ có thể được hỗ trợ phát triển: Kỹ năng giao tiếp (ngôn ngữ, giao tiếp chức năng), Kỹ năng xã hội (chờ đợi, luân phiên, làm theo yêu cầu), Kỹ năng tự lập (ăn uống, vệ sinh cá nhân, sinh hoạt hằng ngày), Khả năng kiểm soát hành vi và cảm xúc

ABA thường đạt hiệu quả cao nhất khi được can thiệp sớm, xây dựng chương trình cá nhân hóa theo năng lực của từng trẻ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa chuyên viên, gia đình và nhà trường.

​​Liệu pháp can thiệp ABA cho trẻ tự kỷ

4.2. Liệu pháp TEACCH

Liệu pháp TEACCH (Treatment and Education of Autistic and related Communication-handicapped Children) là phương pháp can thiệp dành cho trẻ tự kỷ dựa trên việc cấu trúc hóa môi trường học tập và sinh hoạt.

TEACCH đặc biệt phù hợp với trẻ tự kỷ vì phương pháp này:

• Tôn trọng đặc điểm nhận thức và phong cách học tập trực quan của trẻ
• Giảm lo âu do thay đổi hoặc thiếu dự đoán trước
• Tăng khả năng tự lập và chủ động trong các hoạt động hằng ngày

Các yếu tố cốt lõi của TEACCH bao gồm:

• Lịch trình trực quan:Sử dụng hình ảnh, biểu tượng hoặc chữ để mô tả các hoạt động trong ngày
• Không gian học tập có cấu trúc rõ ràng:Phân chia khu vực học, chơi, nghỉ ngơi cụ thể
• Nhiệm vụ được trình bày rõ ràng:Trẻ biết bắt đầu từ đâu, làm gì và kết thúc như thế nào
• Hệ thống làm việc độc lập:Giúp trẻ hoàn thành nhiệm vụ mà không phụ thuộc quá nhiều vào người lớn

Liệu pháp TEACCH không chỉ được áp dụng tại trung tâm can thiệp mà còn rất hiệu quả trong môi trường gia đình và trường học giúp trẻ tự kỷ thích nghi tốt hơn với cuộc sống hằng ngày đồng thời giảm hành vi khó khăn do căng thẳng và bối rối.

Liệu pháp can thiệp TEACCH dựa trên việc cấu trúc hóa môi trường học tập và sinh hoạt

4.3. Liệu pháp tế bào gốc

Trong những năm gần đây, liệu pháp tế bào gốc trong hỗ trợ trẻ tự kỷ được nhiều phụ huynh quan tâm như một hướng tiếp cận mới với mục tiêu hỗ trợ cải thiện chức năng thần kinh và khả năng phát triển tổng thể của trẻ. Tế bào gốc nhờ đặc tính tái tạo và điều hòa miễn dịch được kỳ vọng có thể góp phần giảm viêm thần kinh, cải thiện kết nối synap và hỗ trợ khả năng học hỏi ở một số trẻ rối loạn phát triển.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng liệu pháp tế bào gốc hiện chưa phải là phương pháp điều trị thay thế cho các can thiệp cốt lõi trong tự kỷ. Để đo lường hiệu quả của phương pháp này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ địa từng trẻ, phác đồ can thiệp, thời điểm can thiệp và tiêu chuẩn chuyên môn của cơ sở thực hiện. Vì vậy, trẻ vẫn cần duy trì song song các can thiệp truyền thống như ABA, trị liệu ngôn ngữ, trị liệu giác quan và hỗ trợ giáo dục để đạt hiệu quả toàn diện và bền vững.

Hiện nay, Mirai Care là đơn vị kết nối độc quyền với Viện Nghiên cứu Tế bào gốc TSRI (Nhật Bản) - một trong những trung tâm uy tín trong lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc cho trẻ rối loạn phát triển. Thông qua hợp tác này, quy trình thăm khám, đánh giá và can thiệp được xây dựng và giám sát trực tiếp bởi đội ngũ chuyên gia TSRI, tuân thủ các tiêu chuẩn chuyên môn và phác đồ quốc tế.

Với mô hình phối hợp chuyên sâu, trẻ em tại Việt Nam được Mirai Care hỗ trợ sang Nhật Bản điều trị trong môi trường y tế hiện đại, đảm bảo yếu tố an toàn và theo dõi chặt chẽ xuyên suốt quá trình. Cách tiếp cận này giúp gia đình tiếp cận công nghệ tế bào gốc tiên tiến đồng thời kết hợp hài hòa với các phương pháp can thiệp nền tảng, nhằm tối ưu hóa cơ hội phát triển cho trẻ.

Liệu pháp trị liệu bằng tế bào gốc đang được đặc biệt chú ý trong thời điểm hiện nay

>>> Xem thêm:

• Trẻ tiêm vắc xin có mắc chứng tự kỷ không? 
• Top 5 Trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Đống Đa: Nên chọn nơi nào?

Câu trả lời cho thắc mắc cà phê có chữa bệnh tự kỷ được không là không. Hiện nay, chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào cho thấy cà phê hay caffeine có thể điều trị hoặc cải thiện cốt lõi rối loạn phổ tự kỷ. Ngược lại, việc sử dụng cà phê không đúng cách còn có thể gây ra nhiều tác dụng phụ đối với trẻ. Thay vì tin vào các biện pháp truyền miệng, phụ huynh nên ưu tiên những phương pháp can thiệp sớm, khoa học và cá nhân hóa cho từng trẻ đồng thời tham khảo ý kiến chuyên gia để đồng hành cùng con một cách an toàn và hiệu quả.

 

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!