Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Trẻ tiêm vắc xin có mắc chứng tự kỷ không là câu hỏi khiến nhiều cha mẹ lo lắng khi đứng trước quyết định tiêm chủng cho con. Trong suốt nhiều năm qua, không ít thông tin trái chiều lan truyền trên mạng xã hội đã làm dấy lên hoang mang, sợ hãi. Mirai Care sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ sự thật dưới góc nhìn khoa học, dựa trên các nghiên cứu y khoa và khuyến cáo chính thống, từ đó đưa ra quyết định đúng đắn để bảo vệ sức khỏe và sự phát triển lâu dài của trẻ.

1. Trẻ tiêm vắc xin có mắc chứng tự kỷ không?

Đây là một trong những câu hỏi gây tranh cãi nhiều nhất trong lĩnh vực y khoa suốt hơn 20 năm qua. Tuy nhiên, kết luận của khoa học hiện đại là: tiêm vắc xin KHÔNG gây ra chứng tự kỷ. Sự lo lắng của phụ huynh phần lớn bắt nguồn từ những nghiên cứu ban đầu thiếu cơ sở khoa học và các thông tin sai lệch lan truyền rộng rãi.

1.1. Nghiên cứu ban đầu gây ra hiểu lầm

Năm 1998, một nghiên cứu do bác sĩ Andrew Wakefield công bố đã gợi ý mối liên hệ giữa vắc xin MMR (sởi – quai bị – rubella) và chứng tự kỷ. Nghiên cứu này nhanh chóng gây chấn động và khiến nhiều phụ huynh hoang mang, lo sợ việc tiêm vắc xin có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

Tuy nhiên, sau đó các nhà khoa học phát hiện nghiên cứu này có sai sót nghiêm trọng về phương pháp, cỡ mẫu rất nhỏ, dữ liệu bị thao túng và xung đột lợi ích tài chính. Kết quả là nghiên cứu đã bị rút lại hoàn toàn, và bác sĩ Wakefield bị tước giấy phép hành nghề. Dù vậy, ảnh hưởng tiêu cực của nghiên cứu này vẫn kéo dài và trở thành nguồn gốc của nhiều tin đồn sai lệch cho đến ngày nay.

1.2. Các nghiên cứu sau đó nói gì?

Sau sự việc trên, hàng loạt nghiên cứu quy mô lớn đã được thực hiện tại nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đan Mạch, Thụy Điển… với hàng trăm nghìn đến hàng triệu trẻ em tham gia. Các nghiên cứu này đều đi đến cùng một kết luận: không có mối liên hệ nhân quả nào giữa tiêm vắc xin và chứng tự kỷ.

Đáng chú ý, ngay cả khi loại bỏ các thành phần từng bị nghi ngờ (như chất bảo quản thimerosal) khỏi vắc xin, tỷ lệ trẻ được chẩn đoán tự kỷ vẫn tiếp tục gia tăng, cho thấy vắc xin không phải là nguyên nhân gây bệnh. Các tổ chức y tế uy tín như WHO, CDC (Hoa Kỳ), và Bộ Y tế Việt Nam đều khẳng định vắc xin là an toàn và cần thiết cho sự phát triển khỏe mạnh của trẻ.

Tiêm vắc xin không gây ra chứng tự kỷ

1.3. Kết luận

Tổng hợp từ các bằng chứng khoa học đáng tin cậy, có thể khẳng định rằng trẻ tiêm vắc xin không mắc chứng tự kỷ do vắc xin gây ra. Tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh có liên quan đến yếu tố di truyền và sinh học phức tạp, thường hình thành từ rất sớm, thậm chí trước khi trẻ được tiêm chủng.

Việc trì hoãn hoặc từ chối tiêm vắc xin không giúp phòng tránh tự kỷ mà ngược lại còn làm tăng nguy cơ trẻ mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Hiểu đúng về vấn đề này sẽ giúp cha mẹ bảo vệ con một cách khoa học, an toàn và có trách nhiệm.

2. Tầm quan trọng của việc tiêm vắc xin

Tiêm vắc xin là một trong những thành tựu y học quan trọng nhất của nhân loại, đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe cá nhân, cộng đồng và tương lai phát triển của trẻ em. Đặc biệt trong giai đoạn vàng 0–6 tuổi, hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu, việc tiêm chủng đầy đủ giúp trẻ xây dựng “hàng rào phòng vệ” vững chắc trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Trước hết, vắc xin giúp phòng ngừa các bệnh lý nghiêm trọng có thể gây biến chứng nặng nề, thậm chí tử vong như sởi, bạch hầu, ho gà, viêm não Nhật Bản, uốn ván, viêm gan B… Nhiều bệnh trong số này có thể để lại di chứng lâu dài về thần kinh, hô hấp, vận động hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất – trí tuệ của trẻ. Tiêm vắc xin đúng lịch giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng không thể hồi phục.

Thứ hai, tiêm vắc xin giúp bảo vệ cộng đồng thông qua miễn dịch cộng đồng. Khi tỷ lệ tiêm chủng đạt mức cao, mầm bệnh sẽ khó lây lan, từ đó bảo vệ cả những trẻ chưa đủ điều kiện tiêm chủng hoặc có hệ miễn dịch yếu. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng với trẻ có nhu cầu đặc biệt, trẻ sinh non hoặc trẻ đang điều trị bệnh lý nền.

Tiêm vắc xin giúp trẻ phòng ngừa các bệnh lý nghiêm trọng

Bên cạnh đó, vắc xin góp phần giảm gánh nặng y tế và tâm lý cho gia đình. Việc phòng bệnh luôn ít tốn kém, ít rủi ro và hiệu quả hơn rất nhiều so với điều trị khi trẻ đã mắc bệnh. Cha mẹ có thể yên tâm hơn trong quá trình chăm sóc, nuôi dạy con, tránh những lo lắng kéo dài liên quan đến biến chứng bệnh tật.

Quan trọng hơn, tiêm vắc xin không gây ra chứng tự kỷ như nhiều tin đồn sai lệch đã lan truyền. Các nghiên cứu khoa học quy mô lớn trên thế giới đã khẳng định vắc xin an toàn và không làm tăng nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ. Ngược lại, việc không tiêm chủng đầy đủ có thể khiến trẻ đối mặt với các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến sự phát triển thần kinh và hành vi.

Tóm lại, tiêm vắc xin không chỉ là biện pháp bảo vệ sức khỏe trước mắt mà còn là nền tảng quan trọng cho sự phát triển lâu dài, an toàn và toàn diện của trẻ. Việc tuân thủ lịch tiêm chủng đầy đủ, đúng thời điểm chính là cách cha mẹ chủ động bảo vệ con bằng khoa học, thay vì lo lắng trước những thông tin chưa được kiểm chứng.

3. Những lưu ý trước và sau khi tiêm vắc xin

Việc chuẩn bị đúng cách trước khi tiêm và theo dõi cẩn thận sau khi tiêm giúp đảm bảo an toàn, giảm phản ứng phụ và giúp trẻ hồi phục tốt hơn. Cha mẹ cần nắm rõ các lưu ý quan trọng dưới đây để chủ động chăm sóc con.

3.1. Lưu ý trước khi tiêm vắc xin

Trước khi đưa trẻ đi tiêm, cha mẹ cần đánh giá tình trạng sức khỏe tổng quát của trẻ. Trẻ nên được tiêm khi đang khỏe mạnh, không sốt cao, không mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính hoặc các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Nếu trẻ đang dùng thuốc điều trị hoặc có tiền sử dị ứng, cần thông báo đầy đủ cho nhân viên y tế.

Cha mẹ nên chuẩn bị tâm lý cho trẻ, đặc biệt với trẻ nhạy cảm, trẻ tự kỷ hoặc trẻ có rối loạn lo âu. Có thể giải thích ngắn gọn, nhẹ nhàng về việc tiêm, tránh hù dọa hay tạo áp lực khiến trẻ căng thẳng quá mức trước khi tiêm.

Ngoài ra, cần mang theo sổ tiêm chủng, hồ sơ y tế (nếu có) để nhân viên y tế theo dõi đúng lịch và loại vắc xin phù hợp. Trẻ nên ăn uống bình thường trước khi tiêm, không để trẻ quá đói hoặc quá mệt.

Để tiêm vắc xin, trẻ không được sốt cao, không mắc bệnh cấp tính hoặc các vấn đề sức khỏe

3.2. Lưu ý sau khi tiêm vắc xin

Sau khi tiêm, trẻ cần được theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để kịp thời xử lý nếu có phản ứng bất thường. Khi về nhà, cha mẹ tiếp tục quan sát trẻ trong 24–48 giờ đầu, đây là khoảng thời gian dễ xuất hiện các phản ứng sau tiêm.

Một số biểu hiện thường gặp và được xem là bình thường gồm: sốt nhẹ, đau hoặc sưng tại vị trí tiêm, quấy khóc, mệt mỏi, chán ăn tạm thời. Cha mẹ có thể cho trẻ nghỉ ngơi nhiều hơn, uống đủ nước và mặc quần áo thoáng mát.

Không tự ý dùng thuốc hạ sốt hay thuốc giảm đau nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu trẻ sốt cao kéo dài, co giật, khó thở, tím tái, nôn ói liên tục hoặc có biểu hiện bất thường khác, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời.

Đối với trẻ tự kỷ hoặc trẻ nhạy cảm, cha mẹ nên giữ lịch sinh hoạt ổn định sau tiêm, tránh thay đổi môi trường đột ngột, đồng thời tăng cường ôm ấp, trấn an để giúp trẻ cảm thấy an toàn và dễ chịu hơn.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Bé tiêm nhiều vắc xin có mắc tự kỷ không?

Không. Hiện nay không có bằng chứng khoa học nào cho thấy việc tiêm nhiều vắc xin làm tăng nguy cơ mắc chứng tự kỷ. Nhiều nghiên cứu quy mô lớn trên hàng trăm nghìn đến hàng triệu trẻ em đã khẳng định không tồn tại mối liên hệ giữa số lượng vắc xin và tỷ lệ tự kỷ.

Việc trẻ được tiêm nhiều vắc xin trong những năm đầu đời là do lịch tiêm chủng mở rộng được thiết kế để bảo vệ trẻ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu. Thời điểm tiêm vắc xin trùng với giai đoạn trẻ bắt đầu bộc lộ các dấu hiệu tự kỷ dễ khiến phụ huynh hiểu nhầm là do vắc xin gây ra, nhưng đây chỉ là sự trùng hợp về mặt thời gian.

4.2. Thành phần có trong vắc xin có thể gây tự kỷ không?

Không. Các thành phần trong vắc xin như chất bảo quản, chất hỗ trợ miễn dịch hay tá dược đều đã được kiểm soát nghiêm ngặt về liều lượng và độ an toàn trước khi đưa vào sử dụng.

Đặc biệt, thimerosal – chất từng gây nhiều lo ngại – đã được loại bỏ hoặc giảm xuống mức rất thấp trong hầu hết các vắc xin dành cho trẻ em từ nhiều năm nay. Các nghiên cứu độc lập trên thế giới đều cho thấy thimerosal và các thành phần vắc xin không gây tổn thương não và không liên quan đến tự kỷ.

4.3. Tự kỷ có nằm trong nhóm tác dụng phụ nghiêm trọng của vắc xin không?

Không. Tự kỷ không được xếp vào nhóm tác dụng phụ của vắc xin. Các phản ứng sau tiêm được ghi nhận chủ yếu là sốt nhẹ, sưng đau tại chỗ tiêm, mệt mỏi hoặc quấy khóc tạm thời và thường tự khỏi sau vài ngày.

Tự kỷ là rối loạn phát triển thần kinh có yếu tố di truyền và sinh học phức tạp, hình thành từ rất sớm trong quá trình phát triển não bộ của trẻ, chứ không phải là hậu quả của tiêm chủng.

>>> Xem thêm:

• 4+ Cách dạy giao tiếp xã hội ở trẻ tự kỷ hiệu quả
• 6+ Phương pháp điều hòa cảm xúc cho trẻ tự kỷ

Kếtluận

“Trẻ tiêm vắc xin có mắc chứng tự kỷ không?” Câu trả lời là không. Cho đến nay, các nghiên cứu khoa học uy tín trên thế giới đều khẳng định vắc xin không gây ra tự kỷ. Việc xuất hiện các dấu hiệu tự kỷ sau thời điểm tiêm chủng chỉ là sự trùng hợp về giai đoạn phát triển

Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch không chỉ giúp bảo vệ trẻ khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Thay vì lo lắng về những thông tin chưa được kiểm chứng, phụ huynh nên chủ động theo dõi sự phát triển của trẻ, tham vấn bác sĩ chuyên khoa khi có dấu hiệu bất thường và duy trì lịch tiêm chủng an toàn cho con.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!