Hành vi lặp lại ở trẻ tự kỷ: Nguyên nhân và ảnh hưởng

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Hành vi lặp lại ở trẻ tự kỷ là một trong những dấu hiệu điển hình khiến nhiều phụ huynh lo lắng và chưa hiểu rõ nguyên nhân phía sau. Từ việc vỗ tay, lắc lư cho đến lặp lại lời nói hay hành động, những biểu hiện này không chỉ đơn thuần là thói quen mà còn phản ánh cách trẻ cảm nhận và tương tác với thế giới. Vậy vì sao trẻ tự kỷ lại có hành vi lặp lại và những hành vi này ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của trẻ? Hãy cùng Mirai Care tìm hiểu trong bài sau.

1. Hành vi lặp lại ở trẻ tự kỷ là gì?

Hành vi lặp lại là một dấu hiệu điển hình ở trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Những biểu hiện này rất đa dạng, có thể là đung đưa cơ thể, vẫy tay liên tục, chơi một món đồ theo cách lặp đi lặp lại hoặc nhắc lại một từ/câu nhiều lần. Ngoài ra, trẻ cũng có xu hướng muốn mọi thứ giữ nguyên như cũ và tuân thủ chặt chẽ các thói quen quen thuộc. Những hành vi này thường được gọi chung là hành vi tự kích thích.

2. Nguyên nhân xuất hiện hành vi lặp lại

Mỗi hành vi đều có lý do riêng, phản ánh cách trẻ cảm nhận thế giới, xử lý thông tin và giao tiếp với môi trường xung quanh. Việc hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ và người chăm sóc có cách hỗ trợ phù hợp, thay vì vô tình ngăn cản hoặc hiểu sai nhu cầu của trẻ. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến:

• Trẻ tự kỷ thường tìm kiếm cảm giác an toàn vì thế giới xung quanh với các em khá khó hiểu, khó dự đoán và dễ gây căng thẳng; do đó, các hành vi lặp lại giúp tạo sự quen thuộc, giảm lo âu và mang lại cảm giác kiểm soát môi trường.
• Nhiều trẻ gặp khó khăn trong xử lý giác quan (có thể quá nhạy hoặc kém nhạy), nên hành vi lặp lại đóng vai trò như cách tự kích thích hoặc tự điều chỉnh cảm giác, ví dụ như quay vòng hay xoay đồ vật.
• Khác với trẻ phát triển điển hình, trẻ tự kỷ thường chưa biết cách chơi và giao tiếp linh hoạt, nên hoạt động chơi mang tính lặp lại và đơn giản; điều này không phải vì trẻ không muốn chơi mà do chưa được hướng dẫn đúng cách.
• Khi gặp khó khăn trong ngôn ngữ và biểu đạt, trẻ không thể nói hoặc thể hiện nhu cầu rõ ràng, nên thường sử dụng hành vi lặp lại như một cách thay thế để giải tỏa cảm xúc và thu hút sự chú ý.

3. Ảnh hưởng của các hành vi lặp lại ở trẻ tự kỷ

Các chuyên gia cho rằng hành vi lặp lại ở trẻ tự kỷ có thể ảnh hưởng lớn đến cuộc sống gia đình và khả năng sinh hoạt của trẻ.

Những hành vi này đôi khi gây cản trở việc học, khiến trẻ dễ căng thẳng hoặc bị quá tải, đặc biệt khi có thay đổi như đổi lịch học, giáo viên hoặc môi trường. Các yếu tố như tiếng ồn, ánh sáng hay nơi đông người cũng có thể khiến trẻ khó chịu.

Nhiều gia đình phải duy trì thói quen rất cố định để tránh làm trẻ mất kiểm soát, như chỉ ăn một vài món hoặc tránh đưa trẻ đến nơi đông người. Tuy nhiên, điều này có thể khiến trẻ khó học cách thích nghi về lâu dài.

Đáng lo ngại nhất là các hành vi gây tự tổn thương như đập đầu, tự cắn. Một số nghiên cứu cho thấy những hành vi này xuất hiện ở cả trẻ em và người lớn tự kỷ, trong đó nữ có xu hướng gặp nhiều hơn.

4. Các hành vi lặp đi lặp lại phổ biến

Các hành vi lặp đi lặp lại là một đặc điểm thường gặp ở trẻ rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Những hành vi này có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau và thường giúp trẻ cảm thấy an toàn, giảm lo âu hoặc tự điều chỉnh cảm xúc.

Các dạng hành vi phổ biến gồm:

• Hành vi vận động lặp lại: Trẻ lắc lư người, vẫy tay, xoay vòng, nhảy lên xuống hoặc đi nhón chân, особенно khi vui hoặc căng thẳng.
• Hành vi lặp lại với đồ vật: Xoay bánh xe đồ chơi, xếp đồ vật thành hàng, đóng mở cửa liên tục hoặc chỉ chơi một phần của đồ chơi.
• Lặp lại ngôn ngữ (echolalia): Nhắc lại từ, cụm từ hoặc câu vừa nghe, ngay lập tức hoặc sau một thời gian.
• Cứng nhắc trong thói quen: Khăng khăng làm theo một lịch trình, lộ trình hoặc cách sinh hoạt quen thuộc, dễ khó chịu khi có thay đổi.
• Sở thích hạn hẹp, lặp lại: Chỉ tập trung vào một chủ đề như chữ cái, con số, phương tiện… trong thời gian dài.

Nhìn chung, các hành vi lặp lại không chỉ là biểu hiện đặc trưng mà còn là cách trẻ thích nghi với môi trường xung quanh. Khi được thấu hiểu và hỗ trợ đúng cách, trẻ sẽ dần cải thiện khả năng giao tiếp và hòa nhập tốt hơn.

5. Có chữa được các hành vi lặp lại ở trẻ tự kỷ không?

Câu trả lời ngắn gọn làkhông, nhưng bạn hoàn toàn có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng này.

Cách hiệu quả nhất là tìm hiểu nguyên nhân vì sao hành vi lặp lại xuất hiện. Khi hiểu được “lý do phía sau”, bạn sẽ dễ dàng chọn cách can thiệp phù hợp hơn.

• Nếu hành vi luôn xảy ra trong một hoàn cảnh cụ thể, hãy thửđiều chỉnh môi trườngđể giảm tác nhân gây kích thích hoặc căng thẳng.
• Nếu trẻ thực hiện hành vi đểgiảm lo âu, bạn có thể hướng trẻ sang những cách khác lành mạnh hơn như hoạt động thư giãn, chơi nhẹ nhàng hoặctập thở.
• Quan sát thường xuyên để nhận rathời điểm và nguyên nhân kích hoạt, từ đó chủ động hỗ trợ sớm.

Việc can thiệp không nhằm “loại bỏ hoàn toàn” hành vi, mà là giúp trẻ có những cách phù hợp và tích cực hơn để điều chỉnh cảm xúc.

 

>>> Xem thêm:

• Review top 7 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Hà Đông
• Top 4 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Dĩ An uy tín

Kết luận

Hiểu đúng về hành vi lặp lại ở trẻ tự kỷ sẽ giúp cha mẹ và người chăm sóc có cách nhìn tích cực và hỗ trợ phù hợp hơn. Thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn, việc tìm ra nguyên nhân và hướng dẫn trẻ điều chỉnh hành vi một cách an toàn, hiệu quả mới là điều quan trọng. Đồng hành đúng cách sẽ giúp trẻ giảm bớt căng thẳng, tăng khả năng thích nghi và phát triển tốt hơn trong cuộc sống hàng ngày.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!