Hướng dẫn cha mẹ dạy khả năng tự phục vụ của trẻ tự kỷ

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Khả năng tự phục vụ của trẻ tự kỷlà một trong những yếu tố quan trọng quyết định mức độ tự lập và khả năng hòa nhập của trẻ trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, nhiều trẻ gặp khó khăn trong những hoạt động cơ bản như ăn uống, vệ sinh cá nhân hay tự mặc quần áo, khiến cha mẹ không khỏi lo lắng. Thực tế, kỹ năng này hoàn toàn có thể được cải thiện nếu trẻ được hướng dẫn đúng cách và rèn luyện thường xuyên. Hãy cùng Mirai Care tìm hiểu trong bài sau. 

1. Tầm quan trọng của khả năng tự phục vụ

Kỹ năng tự phục vụ là khả năng trẻ tự chăm sóc bản thân và chủ động thực hiện những việc sinh hoạt hằng ngày mà không cần người lớn hỗ trợ hay phụ thuộc vào người khác.

Đây là một kỹ năng nền tảng, gắn liền với cuộc sống độc lập của mỗi người. Vì vậy, cha mẹ nên hướng dẫn con rèn luyện từ sớm để hình thành tính tự lập và khả năng thích nghi tốt hơn trong nhiều hoàn cảnh. Các kỹ năng tự phục vụ cơ bản bao gồm: tự vệ sinh cá nhân, tự ăn uống, mặc quần áo, sắp xếp đồ đạc, dọn dẹp,…

2. Khả năng tự phục vụ của trẻ tự kỷ ra sao?

So với trẻ phát triển bình thường, trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày, vì vậy khả năng tự phục vụ cũng bị hạn chế. Trẻ có xu hướng thu mình, ít giao tiếp và không muốn tương tác với những người xung quanh, dẫn đến sự phát triển chưa toàn diện ở nhiều kỹ năng.

Bên cạnh đó, trẻ tự kỷ thường sống khép kín hơn, khiến không chỉ kỹ năng tự phục vụ mà nhiều kỹ năng khác cũng bị thiếu hụt. Do đó, việc rèn luyện kỹ năng tự phục vụ cho trẻ là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp trẻ tăng khả năng tự lập trong tương lai mà còn góp phần hỗ trợ quá trình can thiệp và cải thiện tình trạng tự kỷ hiệu quả hơn.

3. Lợi ích của việc rèn cho trẻ tự kỷ kỹ năng tự phục vụ

Kỹ năng tự phục vụ ở trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ gắn liền với những hoạt động sinh hoạt và tương tác cơ bản mỗi ngày. Khi được rèn luyện đúng cách, trẻ sẽ nhận được nhiều lợi ích quan trọng:

• Giúp trẻ chủ động hơn trong việc chăm sóc bản thân mà không phụ thuộc vào người lớn.
• Tăng khả năng phối hợp tay – mắt và kiểm soát cơ thể tốt hơn trong các hoạt động thường ngày.
• Hỗ trợ trẻ hình thành thói quen ngăn nắp, biết sắp xếp và hoàn thành công việc cá nhân.
• Phát triển khả năng suy nghĩ logic và xử lý tình huống đơn giản trong cuộc sống.
• Giúp trẻ tự tin hơn khi tham gia các hoạt động cùng bạn bè và môi trường xung quanh.
• Tăng cơ hội giao tiếp, từ đó cải thiện khả năng kết nối với người khác.
• Giúp trẻ linh hoạt thích nghi khi thay đổi môi trường hoặc thói quen sinh hoạt.
• Hình thành tinh thần trách nhiệm với bản thân và những việc mình làm.

4. 4 biện pháp giúp rèn khả năng tự phục vụ cho trẻ tự kỷ

4.1. Luôn cho trẻ có cơ hội thực hiện các hoạt động của bản thân

Trong sinh hoạt hằng ngày tại gia đình, có rất nhiều cơ hội để rèn luyện kỹ năng tự phục vụ cho trẻ tự kỷ. Chẳng hạn như: tự lấy và cất dép, bỏ quần áo bẩn vào giỏ, vứt rác đúng nơi quy định, chuẩn bị balo khi đi học, hay tự lấy bát, thìa khi ăn…

Đây đều là những tình huống đơn giản nhưng rất phù hợp để trẻ tập tự làm. Cha mẹ và người chăm sóc nên kiên nhẫn quan sát, tạo điều kiện cho trẻ thực hiện thay vì làm giúp hoặc làm thay vì lo rằng trẻ không làm được.

4.2. Chia nhỏ các kỹ năng dạy trẻ từng bước một

Khác với trẻ phát triển bình thường có thể học bằng cách quan sát và bắt chước, trẻ mắc Rối loạn phổ tự kỷ thường cần được hướng dẫn cụ thể và chi tiết từng bước. Vì vậy, khi dạy kỹ năng tự phục vụ, cha mẹ nên chia một hoạt động thành các bước nhỏ, rõ ràng để trẻ dễ tiếp cận và thực hiện. Khi trẻ đã quen và làm tốt từng bước, hãy dần để con tự thực hiện toàn bộ hoạt động.

Ví dụ:Khi dạy trẻ đánh răng, có thể hướng dẫn theo trình tự đơn giản như sau (tùy vào khả năng của trẻ để điều chỉnh):

• Bước 1: Lấy cốc và bàn chải
• Bước 2: Làm ướt bàn chải
• Bước 3: Lấy kem đánh răng
• Bước 4: Chải răng (mặt ngoài, mặt nhai, mặt trong)
• Bước 5: Súc miệng và nhổ nước

4.3. Giảm dần sự hỗ trợ để trẻ cố gắng hơn

Khi dạy kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mắc tự kỷ, cha mẹ nên bắt đầu bằng việc làm mẫu để trẻ quan sát. Trong lúc thực hiện, hãy vừa làm vừa nói ngắn gọn để trẻ dễ hiểu và ghi nhớ.

Ở giai đoạn đầu, cần hỗ trợ trẻ nhiều hơn. Nếu trẻ chưa thể làm theo hướng dẫn bằng lời, cha mẹ có thể hỗ trợ trực tiếp bằng cách cầm tay, hướng dẫn từng thao tác cụ thể. Khi trẻ đã quen dần, hãy giảm mức độ hỗ trợ, chuyển sang nhắc bằng lời khi cần, và cuối cùng để trẻ tự thực hiện hoàn toàn.

Điều quan trọng là luôn sử dụng câu hướng dẫn đơn giản, rõ ràng, vì trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ phức tạp. Sự kiên nhẫn và nhất quán của cha mẹ sẽ giúp trẻ tiến bộ từng bước vững chắc.

4.4. Luôn khuyến khích, khen ngợi, động viên trẻ khi trẻ nỗ lực thực hiện các hoạt động

Trẻ sẽ hứng thú hơn khi nhận ra những việc mình làm được đều được ghi nhận và khích lệ. Sự khen ngợi đúng lúc giúp trẻ tự kỷ được củng cố hành vi tích cực, từ đó chủ động hơn trong những hoạt động tiếp theo. Cha mẹ nên tập trung khen vào sự cố gắng và nỗ lực cụ thể của con.

Ví dụ:

• “Ôi, con tự lấy dép rồi, giỏi quá!”
• “Con đã tự cất balo lên kệ rồi, mẹ rất vui vì con làm được!”

Khi được động viên thường xuyên, trẻ sẽ cảm thấy vui vẻ, tự tin hơn trong quá trình học và sinh hoạt. Điều này cũng giúp tăng khả năng giao tiếp và hỗ trợ việc rèn luyện kỹ năng tự phục vụ trở nên hiệu quả hơn.

5. Lưu ý khi rèn khả năng tự phục vụ của trẻ tự kỷ

Để rèn luyện kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mắc Rối loạn phổ tự kỷ đạt hiệu quả, gia đình và nhà trường cần lưu ý một số điểm quan trọng:

• Nên bắt đầu càng sớm càng tốt, vì giai đoạn đầu đời có ảnh hưởng lớn đến việc hình thành thói quen và tính cách của trẻ.
• Luôn khích lệ và ghi nhận sự cố gắng của trẻ, ngay cả khi con chưa thực hiện tốt, thay vì trách mắng hay so sánh với bạn bè cùng trang lứa.
• Việc dạy kỹ năng này đòi hỏi thời gian và sự kiên nhẫn, vì vậy cha mẹ cần đồng hành cùng con luyện tập đều đặn mỗi ngày.

Sự nhất quán và kiên trì từ người lớn chính là yếu tố quan trọng giúp trẻ tiến bộ từng bước và hình thành khả năng tự lập bền vững.

 

>>> Xem thêm:

• Top 6 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Thanh Hóa tốt, nên chọn
• Review top 6 địa chỉ điều trị rối loạn ngôn ngữ ở TPHCM

Kết luận

Khả năng tự phục vụ của trẻ tự kỷkhông chỉ là kỹ năng sinh hoạt đơn thuần mà còn là nền tảng giúp trẻ phát triển sự tự tin và độc lập lâu dài. Hành trình này có thể nhiều thử thách, nhưng với sự kiên trì, thấu hiểu và đồng hành đúng cách từ cha mẹ, mỗi tiến bộ nhỏ của con đều mang ý nghĩa lớn. 

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!