Risperidone cho bệnh tự kỷ: Hiệu quả và những điều cần biết

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Risperidone là một trong những loại thuốc được sử dụng phổ biến trong hỗ trợ điều trị một số triệu chứng hành vi ở trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Với khả năng tác động lên các biểu hiện như kích động, hung hăng, cáu gắt hoặc hành vi tự gây tổn thương, risperidone cho bệnh tự kỷ đã và đang được nhiều bác sĩ cân nhắc trong phác đồ điều trị. Cùng Mirai Care tìm hiểu đúng về cơ chế tác dụng, lợi ích và những lưu ý quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả khi sử dụng cho trẻ.

1. Thuốc Risperidone là gì?

1.1. Hiệu quả

Risperidone là thuốc chống loạn thần không điển hình thế hệ thứ hai dùng để điều trị tâm thần phân liệt, giai đoạn hưng cảm của rối loạn lưỡng cực, rối loạn hành vi ở người sa sút trí tuệ (như Alzheimer) và một số rối loạn hành vi ở trẻ tự kỷ. Đối với bệnh tự kỷ, risperidone đã được chứng minh có hiệu quả nhất định trong việc cải thiện một số vấn đề hành vi đặc biệt là:

• Giảm kích động, cáu gắt và hành vi hung hăng
• Hạn chế hành vi tự gây tổn thương
• Giúp trẻ bình tĩnh hơn, dễ hợp tác trong học tập và trị liệu
• Hỗ trợ cải thiện khả năng tập trung trong sinh hoạt hằng ngày

Nhờ kiểm soát tốt các hành vi thách thức, risperidone có thể gián tiếp nâng cao hiệu quả của các can thiệp giáo dục, hành vi và cảm giác. Tuy nhiên, hiệu quả của thuốc khác nhau ở mỗi trẻ và cần được theo dõi sát sao trong quá trình sử dụng.

1.2. Liều lượng và cách sử dụng

Liều lượng risperidone cho bệnh tự kỷ phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định dựa trên độ tuổi, cân nặng, mức độ triệu chứng và đáp ứng của từng trẻ. Thông thường:

• Thuốc được bắt đầu với liều thấp sau đó tăng dần nếu cần thiết
• Có thể dùng 1 - 2 lần mỗi ngày tùy theo phác đồ điều trị
• Có dạng viên nén hoặc dung dịch uống, thuận tiện cho trẻ nhỏ

Trong quá trình sử dụng, trẻ cần được theo dõi các tác dụng không mong muốn như buồn ngủ, tăng cân, thay đổi hành vi hoặc các biểu hiện bất thường khác. Phụ huynh không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngưng thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe và tâm lý của trẻ.

Risperidone - loại thuốc được sử dụng phổ biến trong hỗ trợ điều trị tự kỷ

2. Sử dụng thuốc risperidone cho bệnh tự kỷ

2.1. Giảm thiểu hành vi hung hăng và tự gây thương tích

Một trong những lợi ích nổi bật nhất của risperidone cho bệnh tự kỷ là khả năng giảm các hành vi hung hăng và tự gây thương tích. Thuốc giúp điều hòa hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh trong não từ đó làm giảm mức độ kích động và bùng phát cảm xúc quá mức. Cụ thể, risperidone có thể hỗ trợ:

• Giảm hành vi đánh người, cắn, ném đồ hoặc phá hoại
• Hạn chế các hành vi tự làm đau như đập đầu, cào cấu, cắn tay
• Giúp trẻ bình tĩnh hơn trước các tình huống gây căng thẳng
• Tăng khả năng kiểm soát xung động và phản ứng cảm xúc

Khi các hành vi hung hăng được kiểm soát, trẻ thường hợp tác tốt hơn trong học tập và trị liệu, đồng thời giảm áp lực tâm lý cho gia đình và người chăm sóc. 

2.2. Kiểm soát tính cáu kỉnh và bốc đồng

Tính cáu kỉnh và bốc đồng là những biểu hiện thường gặp ở trẻ tự kỷ đặc biệt khi trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp, điều chỉnh cảm xúc hoặc thích nghi với thay đổi môi trường. Việc sử dụng risperidone cho bệnh tự kỷ có thể giúp kiểm soát những phản ứng cảm xúc quá mức này từ đó cải thiện hành vi và chất lượng sinh hoạt hằng ngày của trẻ.

Risperidone tác động lên các chất dẫn truyền thần kinh trong não, giúp trẻ tự kỷ:

• Giảm các cơn cáu gắt kéo dài, bùng phát cảm xúc đột ngột
• Hạn chế hành vi bốc đồng như la hét, phản ứng quá mức, khó kiềm chế cảm xúc
• Tăng khả năng bình tĩnh và ổn định tâm trạng
• Giúp trẻ dễ thích nghi hơn với các thay đổi trong sinh hoạt và học tập

Khi tính cáu kỉnh và bốc đồng được kiểm soát tốt hơn, trẻ thường dễ hợp tác với người lớn, tập trung hơn trong các hoạt động học tập và trị liệu đồng thời giảm căng thẳng cho gia đình. 

Risperidone giúp kiểm soát tính cáu kỉnh và bốc đồng ở bệnh tự kỷ 

2.3. Cải thiện tương tác và giao tiếp xã hội

Risperidone không trực tiếp cải thiện kỹ năng giao tiếp hay khả năng tương tác xã hội ở trẻ tự kỷ, tuy nhiên việc sử dụng risperidone cho bệnh tự kỷ có thể mang lại hiệu quả gián tiếp thông qua việc ổn định hành vi và cảm xúc. Khi các biểu hiện như kích động, cáu kỉnh hoặc bốc đồng được kiểm soát tốt hơn, trẻ sẽ có điều kiện thuận lợi để tham gia các hoạt động giao tiếp và học tập xã hội. Cụ thể, risperidone có thể hỗ trợ:

• Giảm hành vi gây cản trở tương tác như la hét, bỏ chạy, chống đối
• Giúp trẻ bình tĩnh hơn khi tiếp xúc với người khác
• Tăng khả năng duy trì sự chú ý trong các hoạt động nhóm
• Tạo điều kiện để trẻ tiếp nhận và thực hành các kỹ năng giao tiếp xã hội trong can thiệp

Nhờ sự ổn định về mặt cảm xúc và hành vi, trẻ có thể hợp tác tốt hơn với giáo viên, nhà trị liệu và bạn bè, từ đó nâng cao hiệu quả của các chương trình can thiệp ngôn ngữ, hành vi và kỹ năng xã hội. Vì vậy, risperidone chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ, kết hợp chặt chẽ với các phương pháp can thiệp chuyên sâu để giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp và hòa nhập xã hội một cách bền vững.

3. Những lưu ý khi sử dụng thuốc risperidone

Mặc dù risperidone cho bệnh tự kỷ có thể mang lại hiệu quả trong việc kiểm soát một số hành vi khó khăn nhưng việc sử dụng thuốc cần được cân nhắc kỹ lưỡng và tuân thủ chặt chẽ chỉ định y khoa để đảm bảo an toàn cho trẻ. Dưới đây là những lưu ý quan trọng phụ huynh cần nắm rõ:

• Chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa:Risperidone không phải là thuốc dùng thường quy cho mọi trẻ tự kỷ. Thuốc chỉ nên được sử dụng khi trẻ có hành vi nghiêm trọng và đã được bác sĩ đánh giá đầy đủ.
• Bắt đầu với liều thấp và theo dõi sát sao:Trẻ cần được khởi đầu bằng liều thấp, tăng dần nếu cần thiết. Trong quá trình sử dụng, phụ huynh cần theo dõi các thay đổi về hành vi, giấc ngủ, ăn uống và thể trạng.
• Không tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều:Việc ngưng thuốc đột ngột hoặc điều chỉnh liều không đúng cách có thể khiến hành vi của trẻ xấu đi hoặc gây ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.
• Không thay thế các phương pháp can thiệp khác:Risperidone chỉ hỗ trợ kiểm soát triệu chứng hành vi, không thay thế cho các can thiệp giáo dục, hành vi, ngôn ngữ hay cảm giác, vận động. Hiệu quả điều trị tốt nhất đạt được khi có sự phối hợp đồng bộ giữa thuốc và can thiệp toàn diện.
• Tái khám định kỳ:Trẻ cần được tái khám theo lịch hẹn để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, theo dõi tác dụng phụ và điều chỉnh phác đồ phù hợp với từng giai đoạn phát triển.
   

Việc hiểu và tuân thủ đúng các lưu ý khi sử dụng risperidone cho bệnh tự kỷ sẽ giúp phụ huynh đồng hành cùng trẻ một cách an toàn, khoa học và hiệu quả hơn trong quá trình can thiệp lâu dài.

Những lưu ý khi sử dụng thuốc risperidone

4. Tác dụng phụ khi uống thuốc risperidone

Bên cạnh những lợi ích trong việc kiểm soát hành vi, risperidone cho bệnh tự kỷ cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ. Mức độ và biểu hiện tác dụng phụ khác nhau ở mỗi trẻ, phụ thuộc vào liều dùng, thời gian sử dụng và khả năng đáp ứng của cơ thể. Việc nhận biết sớm các tác dụng không mong muốn sẽ giúp phụ huynh phối hợp tốt hơn với bác sĩ trong quá trình điều trị.

Các tác dụng phụ thường gặp:

• Buồn ngủ, mệt mỏi, giảm tỉnh táo
• Tăng cân, tăng cảm giác thèm ăn
• Táo bón hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ
• Giảm mức độ vận động, trẻ trở nên ít hoạt động hơn

Tác dụng phụ liên quan đến vận động và thần kinh:

• Run tay chân, cứng cơ hoặc vận động chậm
• Khó kiểm soát cử động trong một số trường hợp
• Thay đổi hành vi, dễ cáu gắt hoặc thu mình hơn

Tác dụng phụ về nội tiết và chuyển hóa:

• Thay đổi hormone, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài nếu dùng kéo dài
• Tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa khi sử dụng trong thời gian dài mà không được theo dõi

Lưu ý:Không phải trẻ nào sử dụng risperidone cũng gặp tác dụng phụ. Tuy nhiên, thuốc cần được dùng đúng chỉ định, đúng liều và theo dõi định kỳ. Risperidone chỉ nên là giải pháp hỗ trợ kiểm soát hành vi, kết hợp cùng các phương pháp can thiệp giáo dục và hành vi để đảm bảo hiệu quả và an toàn lâu dài cho trẻ tự kỷ.

Tác dụng phụ khi uống thuốc risperidone

>>> Xem thêm:

• Trẻ tiêm vắc xin có mắc chứng tự kỷ không? 
• Top 5 Trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Đống Đa: Nên chọn nơi nào?

Việc sử dụng risperidone cho bệnh tự kỷ có thể mang lại lợi ích trong việc kiểm soát một số hành vi khó khăn, góp phần cải thiện khả năng học tập và sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Risperidone cần được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều lượng và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa. Sự phối hợp giữa điều trị y khoa và các phương pháp can thiệp toàn diện chính là nền tảng quan trọng giúp trẻ tự kỷ phát triển ổn định và bền vững hơn.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!