Dạy bơi cho trẻ tự kỷ: Hướng dẫn chi tiết cho phụ huynh

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Bơi lội không chỉ là một kỹ năng sinh tồn quan trọng, mà còn là một hoạt động trị liệu vận động mang lại nhiều lợi ích toàn diện cho trẻ tự kỷ. Trong môi trường nước, trẻ có cơ hội phát triển thể chất, cải thiện khả năng điều hòa cảm giác, tăng cường giao tiếp và xây dựng sự tự tin theo cách tự nhiên, không áp lực. Tuy nhiên, để trẻ tự kỷ có thể học bơi không phải là điều dễ dàng. Hãy cùng Mirai Care tìm hiểu cách dạy bơi cho trẻ tự kỷ hiệu quả, không khiến trẻ sợ hãi trong bài sau. 

1. Vì sao trẻ tự kỷ cần học bơi?

1.1. Phát triển trí tuệ

Bơi lội là hoạt động đòi hỏi sự phối hợp giữa não bộ và cơ thể. Khi trẻ học bơi, não phải liên tục xử lý thông tin: nghe hướng dẫn, cảm nhận chuyển động của tay chân, điều chỉnh nhịp thở, giữ thăng bằng trong nước.

Đối với trẻ tự kỷ, những hoạt động này giúp:

• Kích thích khả năng tập trung và chú ý có chủ đích
• Cải thiện khả năng ghi nhớ trình tự động tác
• Tăng khả năng xử lý thông tin cảm giác (sensory integration)

Môi trường nước mang lại cảm giác áp lực đều lên toàn cơ thể, giúp hệ thần kinh của trẻ được “làm dịu”, từ đó hỗ trợ trẻ dễ tiếp nhận thông tin hơn so với môi trường khô cứng trên cạn.

Học bơi giúp trẻ tự kỷ phát triển trí tuệ, thể chất, tuần hoàn và hệ hô hấp

1.2. Phát triển thể chất

Nhiều trẻ tự kỷ gặp khó khăn về vận động thô như: phối hợp tay – chân kém, trương lực cơ thấp hoặc quá căng, di chuyển vụng về. Bơi lội là hoạt động vận động toàn thân nhưng ít gây áp lực lên khớp, rất phù hợp với trẻ.i:

• Tăng sức mạnh cơ bắp và độ dẻo dai
• Cải thiện khả năng giữ thăng bằng
• Phát triển phối hợp vận động hai bên cơ thể
• Giảm tình trạng ít vận động, thừa cân

Ngoài ra, bơi còn giúp trẻ giải phóng năng lượng dư thừa, từ đó ngủ ngon hơn và giảm các hành vi lặp lại.

1.3. Phát triển tuần hoàn và hệ hô hấp

Bơi lội yêu cầu trẻ kiểm soát nhịp thở đều đặn, hít sâu – thở ra chậm. Điều này đặc biệt có lợi cho trẻ tự kỷ vì nhiều trẻ có xu hướng thở nông, nhanh, dễ căng thẳng.

Khi học bơi đều đặn:

• Dung tích phổi được cải thiện
• Tim mạch hoạt động hiệu quả hơn
• Tăng khả năng điều hòa nhịp thở và cảm xúc

Về lâu dài, bơi lội còn giúp nâng cao sức đề kháng, giảm nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp – điều rất quan trọng với trẻ có hệ miễn dịch nhạy cảm.

2. Cần chuẩn bị gì cho trẻ tự kỷ khi đi học bơi?

Để buổi học bơi diễn ra an toàn, nhẹ nhàng và giúp trẻ tự kỷ dễ thích nghi với môi trường mới, cha mẹ cần chuẩn bị đầy đủ cả về vật dụng, tâm lý và sự hỗ trợ đi kèm cho trẻ.

• Đồ bơi vừa vặn, chất liệu mềm, không gây khó chịu
• Mũ bơi, kính bơi phù hợp với trẻ
• Phao tay/áo phao/balo phao (nếu trẻ chưa biết bơi)
• Khăn tắm, dép đi bơi, quần áo khô để thay
• Cho trẻ làm quen trước với hồ bơi, nước và không gian xung quanh
• Chuẩn bị tâm lý cho trẻ bằng cách nói trước về buổi học bơi
• Sử dụng hình ảnh, video minh họa hoạt động bơi lội
• Thông báo trước cho huấn luyện viên về đặc điểm và nhu cầu của trẻ
• Người lớn luôn đồng hành, giám sát trong suốt buổi học
• Đảm bảo an toàn, không ép buộc khi trẻ chưa sẵn sàng

3. Cách dạy trẻ tự kỷ tập bơi

3.1. Nói chuyện với trẻ tự kỷ về việc học bơi

Trước khi bắt đầu học bơi, việc chuẩn bị tâm lý cho trẻ là vô cùng quan trọng. Trẻ tự kỷ thường lo lắng khi phải đối diện với sự thay đổi, đặc biệt là môi trường mới như bể bơi với âm thanh, mùi clo, nước và nhiều người xung quanh.

Cha mẹ nên:

• Nói với trẻ về việc học bơi từ sớm, trước vài ngày hoặc vài tuần.
• Sử dụng ngôn ngữ đơn giản, cụ thể, tránh nói quá nhiều thông tin cùng lúc.
• Mô tả cho trẻ hiểu học bơi là gì: “Con sẽ mặc đồ bơi, xuống nước, tập đạp chân và thổi bong bóng.”
• Nhấn mạnh những điều tích cực: học bơi giúp vui hơn, mát mẻ, được chơi nước, được bố mẹ ở bên.

Việc lặp lại nội dung này nhiều lần sẽ giúp trẻ hình thành sự quen thuộc và giảm bớt lo âu trước khi bước vào buổi học thực tế.

Cha mẹ cần nói chuyện với trẻ tự kỷ về việc học bơi

3.2. Cho trẻ xem hình ảnh người đang bơi lội

Trẻ tự kỷ thường tiếp nhận và ghi nhớ thông tin qua hình ảnh tốt hơn lời nói. Vì vậy, việc cho trẻ xem hình ảnh hoặc video về hoạt động bơi lội là một bước đệm rất quan trọng trước khi trẻ trực tiếp xuống nước.

Cha mẹ có thể cho trẻ xem:

• Hình ảnh trẻ em khác đang học bơi trong không khí vui vẻ
• Video ngắn mô tả các bước đơn giản: mặc đồ bơi – xuống nước – tập đạp chân – lên bờ
• Hình ảnh bể bơi, cầu thang xuống nước, khu vực nước nông

Trong quá trình xem, cha mẹ nên giải thích ngắn gọn, tránh nói lan man. Ví dụ: “Bạn này đang mặc đồ bơi giống con.” hay  “Bạn đang xuống nước tập bơi.”

Việc xem hình ảnh giúp trẻ hình dung trước trải nghiệm, từ đó giảm cảm giác sợ hãi với những điều chưa biết. Khi trẻ đã “thấy trước” điều sắp diễn ra, khả năng hợp tác trong buổi học thực tế sẽ cao hơn rất nhiều.

3.3. Dẫn trẻ làm quen với bể bơi

Với trẻ tự kỷ, buổi đầu tiên đến bể bơi không nhất thiết phải xuống nước ngay. Mục tiêu quan trọng nhất lúc này là giúp trẻ làm quen với không gian và cảm thấy an toàn.

Cha mẹ có thể thực hiện theo từng bước nhỏ:

• Dẫn trẻ đi xung quanh bể bơi, quan sát từ xa
• Chỉ cho trẻ thấy nước, cầu thang, khu vực nông
• Cho trẻ nghe tiếng nước, tiếng người xung quanh
• Nếu trẻ đồng ý, cho trẻ chạm tay hoặc nhúng chân vào nước

Điều quan trọng là không ép buộc trẻ. Nếu trẻ sợ, khóc hoặc tránh né, hãy tôn trọng cảm xúc của trẻ và dừng lại. Việc tiếp xúc từ từ, không gây áp lực sẽ giúp trẻ dần xây dựng cảm giác an toàn và niềm tin với môi trường bể bơi.

Trước khi cho con học, cha mẹ cần cho con làm quen với bể bơi

3.4. Cho trẻ tham quan các buổi học bơi thực tế

Một phương pháp rất hiệu quả khác là cho trẻ quan sát trực tiếp các buổi học bơi của trẻ khác trước khi chính thức tham gia. Trẻ tự kỷ thường học tốt thông qua bắt chước hành vi.

Khi quan sát, trẻ sẽ:

• Hiểu được quy trình học bơi diễn ra như thế nào
• Thấy rằng các bạn khác vẫn an toàn khi ở dưới nước
• Nhận ra học bơi không quá đáng sợ như trẻ tưởng tượng

Cha mẹ có thể nhẹ nhàng nói: “Con nhìn xem, các bạn đang tập bơi rất vui.” Việc quan sát này giúp trẻ giảm cảm giác lạ lẫm, đồng thời tạo động lực để trẻ muốn thử tham gia giống các bạn.

3.5. Tạo môi trường phù hợp để trẻ tập bơi

Môi trường học bơi có ảnh hưởng rất lớn đến trải nghiệm của trẻ tự kỷ. Một môi trường phù hợp sẽ giúp trẻ dễ tập trung và ít bị quá tải giác quan.

Nên ưu tiên:

• Bể bơi yên tĩnh, ít người, hạn chế tiếng ồn.
• Thời gian học cố định để tạo thói quen.
• Lớp học nhóm nhỏ hoặc 1:1 với huấn luyện viên.

Ngoài ra, cha mẹ có thể chuẩn bị:

• Đồ bơi trẻ cảm thấy thoải mái.
• Kính bơi nếu trẻ nhạy cảm với nước vào mắt.
• Khăn quen thuộc để tạo cảm giác an tâm.

Cha mẹ cần chuẩn bị sẵn đồ dùng và môi trường phù hợp để trẻ tập bơi

3.6. Hướng dẫn trẻ rõ ràng, đơn giản

Khi dạy bơi cho trẻ tự kỷ, nguyên tắc quan trọng nhất là đơn giản hóa mọi hướng dẫn. Trẻ thường gặp khó khăn khi phải xử lý quá nhiều thông tin cùng lúc.

Cách hướng dẫn hiệu quả:

• Mỗi lần chỉ dạy một kỹ năng nhỏ (ví dụ: thổi bong bóng)
• Sử dụng câu ngắn, rõ ràng: “Hít vào – úp mặt – thổi.”
• Kết hợp làm mẫu trực tiếp để trẻ quan sát

Cha mẹ và giáo viên không nên:

• Giải thích dài dòng
• Thay đổi yêu cầu liên tục trong một buổi học
• Kết hợp nhiều kỹ năng cùng lúc

Sự rõ ràng, nhất quán giúp trẻ dễ hiểu, dễ ghi nhớ và ít căng thẳng hơn khi học bơi.

3.7. Sử dụng hình ảnh để minh họa

Bên cạnh việc nói và làm mẫu, hình ảnh trực quan là công cụ hỗ trợ rất hiệu quả trong quá trình dạy bơi.

Cha mẹ hoặc giáo viên có thể:

• Sử dụng thẻ tranh minh họa từng bước học bơi.
• Dán hình ảnh trình tự hoạt động: thay đồ → xuống nước → tập bơi → lên bờ.
• Cho trẻ nhìn hình trước khi thực hiện để tăng khả năng dự đoán.

Điều này giúp trẻ hiểu trước điều sắp xảy ra, từ đó hợp tác tốt hơn.

3.8. Khen ngợi khi trẻ có tiến bộ

Sự ghi nhận và khen ngợi đúng cách là động lực rất lớn đối với trẻ tự kỷ khi học bơi. Tuy nhiên, khen ngợi cần cụ thể và kịp thời.

Cha mẹ nên:

• Khen ngay khi trẻ hoàn thành một hành động nhỏ
• Dùng lời khen rõ ràng: “Con thổi bong bóng rất tốt!”
• Kết hợp cử chỉ như vỗ tay, mỉm cười hoặc ôm nhẹ (nếu trẻ thích)

Đặc biệt, không so sánh trẻ với bạn khác. Mỗi trẻ tự kỷ có tốc độ tiến bộ riêng. Việc ghi nhận cả những bước tiến rất nhỏ như dám đứng gần bể, chạm tay vào nước hay mặc được đồ bơi cũng vô cùng quan trọng.

Chính những tiến bộ nhỏ này sẽ tạo nền tảng vững chắc để trẻ tiếp tục học bơi một cách tích cực, bền vững và vui vẻ hơn trong tương lai.

Khi con có tiến bộ, cha mẹ nên khen ngợi

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Có nên thuê giáo viên riêng dạy bơi cho trẻ tự kỷ không?

Có, và trong nhiều trường hợp đây là lựa chọn rất nên cân nhắc.
Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường mới, làm theo hướng dẫn chung hoặc tiếp nhận quá nhiều kích thích cùng lúc. Khi học bơi theo nhóm đông, trẻ có thể dễ bị quá tải bởi tiếng ồn, sự chuyển động liên tục và áp lực phải “theo kịp” các bạn khác.

Giáo viên dạy bơi riêng mang lại nhiều lợi ích:

• Có thể điều chỉnh tốc độ học phù hợp với khả năng và cảm xúc của từng trẻ.
• Dễ dàng xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa giáo viên và trẻ – yếu tố rất quan trọng với trẻ tự kỷ.
• Linh hoạt thay đổi cách hướng dẫn khi trẻ lo lắng, sợ nước hoặc mất tập trung.
• Giảm áp lực so sánh, giúp trẻ thoải mái hơn khi học.

Tuy nhiên, nếu trẻ đã quen môi trường, có khả năng tương tác tốt và thích quan sát, học theo bạn bè, phụ huynh vẫn có thể cân nhắc lớp học nhóm nhỏ, với điều kiện giáo viên có kinh nghiệm dạy trẻ tự kỷ.

4.2. Làm thế nào để tạo sự tự tin cho trẻ khi học bơi?

Sự tự tin của trẻ không đến từ việc “biết bơi nhanh”, mà đến từ cảm giác an toàn và được tôn trọng. Để giúp trẻ tự tin hơn khi học bơi, cha mẹ có thể:

• Bắt đầu từ những bước rất nhỏ: Làm quen với nước, ngồi ở thành bể, nghịch nước bằng tay, sau đó mới xuống nước.
• Luôn có người trẻ tin tưởng ở bên: Bố mẹ hoặc giáo viên quen thuộc giúp trẻ cảm thấy yên tâm.
• Không ép buộc: Nếu trẻ sợ hãi hoặc phản ứng mạnh, hãy dừng lại, cho trẻ nghỉ và thử lại vào thời điểm khác.
• Khen ngợi đúng lúc: Chỉ cần trẻ dám xuống nước, dám nhúng chân hay thổi bong bóng, cũng nên được ghi nhận.
• Giữ lịch học ổn định: Học cùng khung giờ, cùng bể bơi, cùng giáo viên giúp trẻ giảm lo âu vì thay đổi.

Quan trọng nhất, hãy để trẻ cảm nhận rằng bơi là một trải nghiệm vui, không phải nhiệm vụ phải hoàn thành.

4.3 Tại sao nên cho trẻ xem các lớp học bơi trước khi tham gia?

Việc cho trẻ tự kỷ xem trước các lớp học bơi là bước chuẩn bị tâm lý quan trọng nhưng thường bị phụ huynh bỏ qua. Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn khi đối diện với điều mới lạ, vì vậy việc “biết trước” giúp trẻ giảm đáng kể lo lắng và phản kháng.

Khi được quan sát trước lớp học bơi, trẻ sẽ:

• Hình dung rõ không gian bể bơi, âm thanh, nước và con người xung quanh.
• Hiểu được trình tự buổi học bơi: mặc đồ bơi, xuống nước, tập động tác.
• Giảm cảm giác bất ngờ và sợ hãi trong buổi học đầu tiên.
• Dễ dàng hợp tác và tiếp nhận hướng dẫn hơn khi chính thức tham gia.

Phụ huynh có thể cho trẻ xem trực tiếp tại bể bơi, xem video lớp học bơi cho trẻ tự kỷ hoặc sử dụng hình ảnh minh họa tại nhà. Sự chuẩn bị này giúp tăng tỷ lệ thành công khi dạy bơi cho trẻ tự kỷ, đồng thời tạo nền tảng tâm lý tích cực cho các buổi học tiếp theo.

>>> Xem thêm: 

• Top 9 trung tâm dạy trẻ tự kỷ tại Long Biên được đánh giá cao (phần 1)
• Trung tâm dạy trẻ tự kỷ Bình Tân: Can thiệp sớm, hiệu quả

Kết luận

Học bơi mang lại nhiều lợi ích vượt xa một kỹ năng vận động thông thường đối với trẻ tự kỷ. Đây là hoạt động hỗ trợ phát triển trí tuệ, thể chất, cảm xúc và kỹ năng xã hội một cách tự nhiên và bền vững.

Quan trọng nhất, bố mẹ cần kiên nhẫn, tôn trọng nhịp độ của con và lựa chọn phương pháp dạy phù hợp. Khi được chuẩn bị đúng cách và đồng hành đúng hướng, bơi lội hoàn toàn có thể trở thành một hành trình tích cực, giúp trẻ tự kỷ tự tin hơn và phát triển toàn diện hơn mỗi ngày.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!