Làm sao để biết trẻ tự kỷ nên ăn gì theo từng giai đoạn?

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Làm sao để biết trẻ tự kỷ nên ăn gì là câu hỏi khiến rất nhiều ba mẹ băn khoăn trong quá trình đồng hành cùng con. Bởi chế độ dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động trực tiếp đến tiêu hóa, hành vi, giấc ngủ và khả năng học tập của trẻ tự kỷ. Hiểu đúng – ăn đúng sẽ giúp con hấp thu tốt hơn, giảm khó chịu và tạo nền tảng vững chắc cho quá trình can thiệp, phát triển lâu dài.

1. Những thực phẩm an toàn cho trẻ tự kỷ

Khi xây dựng chế độ ăn cho trẻ tự kỷ,yếu tố an toàn và dễ dung nạpcần được đặt lên hàng đầu. Trẻ tự kỷ thường có hệ tiêu hóa nhạy cảm, dễ gặp tình trạng đầy bụng, táo bón, tiêu chảy hoặc phản ứng với một số thực phẩm nhất định. Vì vậy, ba mẹ nên ưu tiên:

• Thực phẩm tươi, ít chế biến: rau củ quả tươi, thịt cá sạch, trứng, các loại đậu… giúp hạn chế chất bảo quản và phụ gia gây kích ứng.
• Thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.
• Thực phẩm dễ tiêu hóanhư cháo, súp, cơm mềm, khoai, bí đỏ… đặc biệt phù hợp với trẻ có vấn đề về tiêu hóa.
• Thực phẩm tự nhiên, ít đường – ít muối, tránh làm trẻ bị kích thích quá mức hoặc ảnh hưởng đến hành vi.

Việc lựa chọn thực phẩm an toàn không chỉ giúp trẻ hấp thu tốt hơn mà còn góp phầnổn định hành vi, cải thiện giấc ngủ và tăng khả năng tập trungtrong quá trình can thiệp.

 Khi xây dựng chế độ ăn cho trẻ tự kỷ, yếu tố an toàn và dễ dung nạp cần được đặt lên hàng đầu 

2. Các loại thực phẩm phù hợp đối với trẻ tự kỷ

Mỗi trẻ tự kỷ có đặc điểm cảm giác, hành vi ăn uống khác nhau. Do đó, chế độ ăn cầncá nhân hóađể phù hợp với từng nhóm trẻ.

2.1. Thực phẩm dành cho trẻ có giác quan nhạy cảm

Nhiều trẻ tự kỷ nhạy cảm với mùi, vị, màu sắc hoặc kết cấu thức ăn, dẫn đến kén ăn hoặc từ chối ăn. Với nhóm trẻ này, ba mẹ nên:

• Ưu tiên thực phẩm có mùi vị nhẹ, không quá nồng như cơm trắng, thịt luộc, cá hấp, trứng hấp.
• Chọn kết cấu mềm, mịn, đồng nhất (cháo, súp, sinh tố đặc) để trẻ dễ chấp nhận.
• Hạn chế món quá giòn, quá dai hoặc nhiều lớp kết cấu khiến trẻ khó chịu.
• Giữ màu sắc món ăn đơn giản, tránh phối quá nhiều màu trong một bữa ăn gây quá tải cảm giác.

Việc duy trì các món ăn quen thuộc, an toàn về mặt cảm giác giúp trẻ cảm thấy yên tâm khi ăn, từ đó giảm căng thẳng và phản ứng tiêu cực trong bữa ăn.

Với trẻ có giác quan nhạy cảm, cha mẹ cần rất chú ý khi nấu ăn cho trẻ

2.2. Thực phẩm dành cho trẻ thích ăn những món mới, lạ

Một số trẻ tự kỷ lại có xu hướng tìm kiếm cảm giác mới, thích thử món ăn lạ hoặc kết cấu khác biệt. Với nhóm trẻ này, ba mẹ có thể:

• Linh hoạt thay đổi cách chế biến: hấp – áp chảo – xay nhuyễn – cắt miếng để tạo sự mới mẻ.
• Giới thiệu món mới từ từ, kết hợp cùng món trẻ đã quen để tăng khả năng chấp nhận.
• Ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng như cá hồi, trứng, các loại hạt xay mịn, rau củ nhiều màu sắc.
• Khuyến khích trẻ tham gia chuẩn bị bữa ăn, giúp tăng hứng thú và sự hợp tác khi ăn.

Khi được định hướng đúng, nhóm trẻ này có thể phát triển thói quen ăn uống đa dạng, từ đó cải thiện vi chất dinh dưỡng và hỗ trợ tốt cho quá trình phát triển não bộ.

3. Bí quyết giúp trẻ ăn đa dạng hơn hiệu quả

Việc giúp trẻ tự kỷ ăn đa dạng hơn không thể vội vàng mà cần một quá trình kiên nhẫn, đúng phương pháp và phù hợp với đặc điểm cảm giác của từng trẻ. Dưới đây là những bí quyết đã được nhiều chuyên gia can thiệp và phụ huynh áp dụng thành công:

3.1. Giới thiệu món mới theo nguyên tắc “từng bước nhỏ”

Thay vì ép trẻ ăn ngay một món hoàn toàn mới, ba mẹ nên:

• Bắt đầu bằng thay đổi rất nhỏ: cùng nguyên liệu nhưng khác cách nấu (luộc → hấp → xay).
• Cho trẻ nhìn – ngửi – chạm món ăn trước khi ăn.
• Kết hợp món mới với món trẻ đã quen để giảm cảm giác lo lắng.
• Cách này giúp trẻ làm quen dần với cảm giác mới mà không bị áp lực.

3.2. Giữ lịch ăn cố định và không kéo dài bữa ăn

Trẻ tự kỷ thường phản ứng tốt hơn với sự ổn định và dự đoán trước:

• Duy trì giờ ăn cố định mỗi ngày.
• Mỗi bữa ăn nên kéo dài 20–30 phút, tránh ép trẻ ngồi quá lâu gây căng thẳng.
• Nếu trẻ từ chối, ba mẹ có thể dừng lại và thử lại vào bữa sau.
• Điều này giúp trẻ hình thành thói quen ăn uống an toàn và thoải mái.

3.3. Tạo môi trường ăn uống yên tĩnh, ít kích thích

Môi trường ăn ảnh hưởng rất lớn đến khả năng chấp nhận thức ăn của trẻ:

• Tránh tiếng ồn lớn, tivi, điện thoại khi ăn.
• Giữ không gian gọn gàng, ánh sáng dịu.
• Dùng bát, thìa quen thuộc để tạo cảm giác an toàn.
• Khi cảm giác được kiểm soát tốt, trẻ sẽ dễ thử món mới hơn.

Cha mẹ không nên ép trẻ ăn những món trẻ không thích

3.4. Cho trẻ tham gia vào quá trình chuẩn bị bữa ăn

Việc cho trẻ tham gia giúp tăng hứng thú và tính chủ động:

• Rửa rau, xếp thức ăn, chọn bát thìa.
• Quan sát ba mẹ nấu ăn.
• Gọi tên thực phẩm trong quá trình chuẩn bị.
• Điều này giúp trẻ tăng kết nối với thức ăn, giảm phản kháng khi ăn.

3.5. Khen ngợi đúng cách, không dùng ép buộc hay phần thưởng quá mức

Thay vì ép ăn hoặc dùng phần thưởng lớn:

• Khen ngợi hành vi tích cực như “con thử một miếng rồi”, “con ngồi ăn rất tốt”.
• Tránh tạo áp lực bằng so sánh hoặc trách mắng.
• Không biến bữa ăn thành “cuộc chiến”.
• Cảm xúc tích cực giúp trẻ xây dựng mối quan hệ lành mạnh với việc ăn uống.

3.6. Kết hợp chuyên gia dinh dưỡng và can thiệp nếu cần

Nếu trẻ kén ăn kéo dài, thiếu vi chất hoặc sụt cân:

• Ba mẹ nên cho trẻ đánh giá dinh dưỡng và hành vi ăn uống.
• Kết hợp chuyên gia can thiệp ngôn ngữ, giác quan, hành vi để xây dựng kế hoạch phù hợp.
• Can thiệp đúng thời điểm giúp trẻ mở rộng thực đơn an toàn và bền vững hơn.

>>> Xem thêm:

• Làm sao để trẻ tự kỷ ngủ ngon mỗi đêm? Cha mẹ cần biết
• Top 4 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Vũng Tàu: Can thiệp sớm, hiệu quả

Kếtluận

Làm sao để biết trẻ tự kỷ nên ăn gì phụ thuộc vào đặc điểm phát triển, khả năng tiêu hóa và mức độ nhạy cảm của từng trẻ. Không có một chế độ ăn chung cho tất cả, điều quan trọng là ba mẹ cần quan sát phản ứng của con với từng loại thực phẩm, ưu tiên thực đơn an toàn, cân bằng và phù hợp.

Khi được xây dựng chế độ ăn đúng cách, kết hợp môi trường ăn uống tích cực và sự đồng hành kiên nhẫn, trẻ tự kỷ có thể ăn đa dạng hơn, cải thiện sức khỏe và hỗ trợ tốt cho quá trình can thiệp. Trong trường hợp trẻ kén ăn kéo dài hoặc có dấu hiệu thiếu chất, ba mẹ nên tham khảo ý kiến chuyên gia để được tư vấn phù hợp.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!