Thực phẩm chiên rán có gây ra bệnh tự kỷ không?

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Trong những năm gần đây, tỷ lệ trẻ được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ có xu hướng gia tăng, kéo theo nhiều lo ngại và câu hỏi từ phía phụ huynh về các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn. Một trong những thắc mắc phổ biến là: thực phẩm chiên rán có gây ra bệnh tự kỷ không? Khi đồ ăn nhanh, thực phẩm nhiều dầu mỡ ngày càng xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn gia đình, việc hiểu rõ mối liên hệ giữa chế độ dinh dưỡng và sự phát triển thần kinh của trẻ trở nên đặc biệt quan trọng. Vậy nên hãy cùng Mirai Care tìm hiểu vấn đề này trong bài viết dưới đây nhé. 

1. Thực phẩm chiên rán có gây ra bệnh tự kỷ không?

1.1. Mối liên hệ

Mối liên hệ giữa thực phẩm chiên rán và rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một vấn đề phức tạp và hiện vẫn đang được giới khoa học nghiên cứu. Một số giả thuyết cho rằng việc tiêu thụ nhiều thực phẩm chiên rán trong thai kỳ hoặc giai đoạn đầu đời của trẻ có thể làm gia tăng nguy cơ rối loạn phát triển thần kinh trong đó có tự kỷ. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có kết luận khoa học chắc chắn khẳng định mối quan hệ này.

Các nghiên cứu đánh giá mối liên quan giữa chế độ ăn giàu thực phẩm chiên rán và các rối loạn phát triển thần kinh cho thấy kết quả không đồng nhất. Một số nghiên cứu ghi nhận mối tương quan nhất định trong khi nhiều nghiên cứu khác không tìm thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê. 

Điều này cho thấy cha mẹ không nên quá tin tưởng vào nhận định này bởi tự kỷ là một rối loạn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố đan xen như di truyền, môi trường, sức khỏe thai kỳ và tổng thể chế độ dinh dưỡng chứ không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ.

1.2. Các nghiên cứu 

Hiện nay, các nghiên cứu chuyên sâu về mối liên hệ trực tiếp giữa thực phẩm chiên rán và bệnh tự kỷ vẫn còn hạn chế và chưa đủ cơ sở để đưa ra kết luận dứt khoát. Một nghiên cứu quan sát được công bố vào năm 2019 đã xem xét mối liên quan giữa tần suất tiêu thụ thực phẩm chiên rán và nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em.

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối tương quan dương giữa việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm chiên rán và nguy cơ ASD. Tuy nhiên do đây là nghiên cứu quan sát nên chưa thể khẳng định rằng thực phẩm chiên rán là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh tự kỷ. Các yếu tố gây nhiễu như lối sống, điều kiện kinh tế, xã hội, thói quen ăn uống tổng thể và yếu tố di truyền vẫn chưa được kiểm soát hoàn toàn.

Từ góc độ dinh dưỡng học, nhiều chuyên gia cho rằng việc xem xét tác động tổng thể của chế độ ăn đối với sức khỏe não bộ là quan trọng hơn là tập trung vào một nhóm thực phẩm riêng lẻ. Một chế độ ăn cân bằng, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein lành mạnh được khuyến nghị nhằm hỗ trợ sự phát triển tối ưu của não bộ và sức khỏe toàn diện bao gồm cả trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ.

Mặc dù mối liên hệ giữa thực phẩm chiên rán và bệnh tự kỷ vẫn chưa rõ ràng nhưng chúng ta cũng nên hạn chế cho trẻ tiêu thụ thực phẩm nhiều dầu mỡ, chế biến ở nhiệt độ cao mà hãy ưu tiên thực phẩm tươi, giàu dinh dưỡng. Đây là lựa chọn có lợi cho sức khỏe lâu dài của trẻ. Trong trường hợp phụ huynh có lo ngại về chế độ ăn hoặc sự phát triển của trẻ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn phù hợp.

Các nghiên cứu khoa học về mỗi quan hệ giữa đồ ăn chiên rán và trẻ tự kỷ 

2. Vai trò của chế độ ăn uống với chứng tự kỷ

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sức khỏe tổng thể và chất lượng cuộc sống của người mắc rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Mặc dù chế độ dinh dưỡng không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh tự kỷ nhưng tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển thể chất, nhận thức và hành vi của người tự kỷ.

Một chế độ ăn lành mạnh, cân đối giúp hỗ trợ chức năng não bộ, sự tăng trưởng thể chất và ổn định cảm xúc. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ tự kỷ thường gặp các vấn đề liên quan đến tiêu hóa, kén ăn hoặc rối loạn hấp thu từ đó làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt các dưỡng chất quan trọng như vitamin, khoáng chất và chất béo thiết yếu. Những yếu tố này có thể làm trầm trọng hơn các biểu hiện về hành vi, khả năng tập trung và giao tiếp.

Chế độ ăn được khuyến nghị cho người tự kỷ thường bao gồm đa dạng các nhóm thực phẩm lành mạnh như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc và chất béo tốt. Những thực phẩm này cung cấp vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa cần thiết, góp phần hỗ trợ sức khỏe não bộ và cải thiện chức năng sinh lý toàn diện.

Việc xây dựng một chế độ ăn khoa học, phù hợp với từng cá nhân không chỉ giúp nâng cao thể trạng mà còn có thể gián tiếp cải thiện khả năng học tập, hành vi và cảm xúc ở người mắc chứng tự kỷ. Do đó, dinh dưỡng được xem là một yếu tố hỗ trợ quan trọng trong chiến lược chăm sóc và can thiệp toàn diện cho người tự kỷ.

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng đối với trẻ mắc chứng tự kỷ

3. Tác hại của thực phẩm chiên rán

Thực phẩm chiên rán là nhóm thực phẩm có hàm lượng chất béo cao đặc biệt là chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa vốn được biết đến với nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe tổng thể. Mặc dù chưa có bằng chứng khoa học khẳng định thực phẩm chiên rán là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh tự kỷ nhưng việc tiêu thụ thường xuyên nhóm thực phẩm này có thể ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển thần kinh và thể chất đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa chế độ ăn nhiều thực phẩm chiên rán với nguy cơ gia tăng các vấn đề liên quan đến rối loạn phát triển thần kinh ví dụ như suy giảm khả năng tập trung, rối loạn hành vi hoặc ảnh hưởng đến chức năng nhận thức. Những kết quả này không chỉ giới hạn ở chứng tự kỷ mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của dinh dưỡng lành mạnh đối với trẻ em và người có rối loạn phát triển.

Cần lưu ý rằng không có một loại thực phẩm hay yếu tố dinh dưỡng đơn lẻ nào có thể gây ra bệnh tự kỷ. Tự kỷ là một tình trạng phức tạp, chịu ảnh hưởng đồng thời bởi yếu tố di truyền và môi trường. Tuy nhiên, chế độ ăn uống không cân đối đặc biệt là việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chiên rán có thể làm gia tăng các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ và sự phát triển toàn diện.

Tác hại của thực phẩm chiên rán 

4. Chế độ dinh dưỡng dành cho trẻ tự kỷ

Một chế độ dinh dưỡng cân bằng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sức khỏe tổng thể và sự phát triển của trẻ tự kỷ. Dù dinh dưỡng không phải là nguyên nhân gây ra tự kỷ nhưng việc cung cấp đầy đủ các nhóm chất thiết yếu có thể giúp cải thiện thể chất, khả năng tập trung và chất lượng cuộc sống của trẻ. Chế độ ăn lành mạnh cho trẻ tự kỷ nên bao gồm:

• Bổ sung đa dạng rau củ và trái cây:Rau củ và trái cây giàu vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa, có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hoạt động của não bộ và hệ miễn dịch. Phụ huynh nên ưu tiên nhiều màu sắc khác nhau để đảm bảo đa dạng dưỡng chất.
• Lựa chọn nguồn đạm lành mạnh:Protein cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển. Nên ưu tiên các nguồn đạm dễ tiêu hóa như cá, thịt gia cầm, trứng, các loại đậu, đậu lăng và đậu phụ.
• Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt:Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, quinoa, bánh mì nguyên cám cung cấp chất xơ, vitamin nhóm B và khoáng chất giúp ổn định năng lượng và hỗ trợ tiêu hóa.
• Bổ sung chất béo tốt:Các loại chất béo lành mạnh từ bơ, các loại hạt, hạt giống và dầu ô liu rất cần thiết cho sự phát triển và hoạt động của não bộ.
• Đảm bảo đủ nước mỗi ngày:Uống đủ nước giúp duy trì các chức năng sinh lý và hỗ trợ khả năng tập trung. Phụ huynh nên khuyến khích trẻ uống nước đều đặn trong ngày.
• Hạn chế đường và thực phẩm chế biến sẵn:Việc tiêu thụ quá nhiều đường có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và hành vi của trẻ. Cần hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và các loại thực phẩm chế biến sẵn.
• Cân nhắc bổ sung vi chất khi cần thiết:Một số trẻ tự kỷ có thể gặp tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng do kén ăn hoặc rối loạn tiêu hóa. Việc bổ sung vitamin hay khoáng chất nên được thực hiện dưới sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Chế độ dinh dưỡng dành cho trẻ tự kỷ

5. Cách giúp trẻ tự kỷ ăn uống lành mạnh

Bên cạnh việc xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp, cách tiếp cận trong sinh hoạt hằng ngày cũng đóng vai trò rất quan trọng:

• Lên thực đơn từng bữa ăn:Việc chuẩn bị thực đơn giúp đảm bảo bữa ăn đa dạng, đầy đủ dưỡng chất và tránh lựa chọn thực phẩm kém lành mạnh do vội vàng.
• Khuyến khích trẻ tham gia vào quá trình chuẩn bị bữa ăn:Cho trẻ cùng đi chợ, lựa chọn thực phẩm hoặc tham gia chuẩn bị bữa ăn sẽ giúp trẻ cảm thấy hứng thú hơn và sẵn sàng thử món mới.
• Đa dạng kết cấu thực phẩm:Trẻ tự kỷ thường nhạy cảm với cảm giác. Việc cung cấp nhiều dạng kết cấu khác nhau như mềm, giòn, mịn sẽ giúp dễ thích nghi hơn với thức ăn.
• Thiết lập giờ ăn cố định:Một lịch trình ăn uống rõ ràng giúp trẻ cảm thấy an toàn, giảm lo lắng và hình thành thói quen ăn uống ổn định.
• Kiên nhẫn và linh hoạt:Việc thay đổi thói quen ăn uống cần thời gian. Phụ huynh nên kiên nhẫn, không ép buộc, đồng thời động viên và ghi nhận những tiến bộ nhỏ của trẻ.

Phương pháp giúp trẻ tự kỷ ăn uống lành mạnh

>>> Xem thêm:

• Trẻ tiêm vắc xin có mắc chứng tự kỷ không? 
• Top 5 Trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Đống Đa: Nên chọn nơi nào?

Cho đến nay chưa có bằng chứng khoa học khẳng định thực phẩm chiên rán là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh tự kỷ. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chiên rán, giàu chất béo xấu và nghèo vi chất có thể gián tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể và sự phát triển của trẻ. Vậy nên, cha mẹ hãy xây dựng một chế độ ăn cân bằng, đa dạng dinh dưỡng và phù hợp với từng giai đoạn phát triển để giúp hỗ trợ sức khỏe thể chất và thần kinh cho trẻ đồng thời giảm thiểu những nguy cơ không mong muốn trong dài hạn.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!