Gợi ý top 5 thực phẩm tốt cho giấc ngủ của trẻ tự kỷ

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

Thực phẩm tốt cho giấc ngủ của trẻ tự kỷ là một trong những yếu tố quan trọng giúp cải thiện tình trạng khó ngủ, ngủ không sâu giấc và hay thức giấc ban đêm ở nhiều trẻ. Chế độ ăn phù hợp không chỉ hỗ trợ thư giãn hệ thần kinh mà còn góp phần ổn định cảm xúc và hành vi của trẻ. Bài viết dưới đây, Mirai Care sẽ gợi ý những nhóm thực phẩm nên bổ sung và cách áp dụng an toàn, hiệu quả cho từng trẻ.

1. Vì sao trẻ tự kỷ hay gặp vấn đề về giấc ngủ

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng rất phổ biến ở trẻ tự kỷ, với các biểu hiện như khó vào giấc, ngủ chập chờn, hay thức giấc ban đêm hoặc dậy rất sớm. Nguyên nhân không đến từ một yếu tố đơn lẻ mà thường là sự kết hợp của nhiều vấn đề:

• Thứ nhất, rối loạn điều hòa melatonin – hormone kiểm soát chu kỳ ngủ – thức. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ tự kỷ có sự sản xuất melatonin không ổn định, khiến đồng hồ sinh học bị lệch, trẻ khó phân biệt rõ ngày – đêm.
• Thứ hai, nhạy cảm giác quan. Trẻ tự kỷ thường nhạy với ánh sáng, âm thanh, nhiệt độ hoặc cảm giác chạm. Chỉ một thay đổi nhỏ trong môi trường ngủ cũng có thể khiến trẻ khó chịu và tỉnh giấc.
• Thứ ba, căng thẳng thần kinh và khó điều hòa cảm xúc. Ban ngày trẻ phải xử lý quá nhiều kích thích, đến tối não bộ vẫn trong trạng thái “quá tải”, dẫn đến khó thư giãn để ngủ sâu.
• Thứ tư, vấn đề tiêu hóa đi kèm như đầy bụng, táo bón, trào ngược dạ dày – những tình trạng rất hay gặp ở trẻ tự kỷ – cũng khiến trẻ trằn trọc, ngủ không ngon.

Cuối cùng, thói quen sinh hoạt và ăn uống chưa phù hợp (ăn quá muộn, dùng thực phẩm kích thích thần kinh, lệ thuộc thiết bị điện tử trước giờ ngủ) có thể làm tình trạng rối loạn giấc ngủ trở nên trầm trọng hơn.

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng rất phổ biến ở trẻ tự kỷ

2. Vai trò của dinh dưỡng đối với giấc ngủ của trẻ tự kỷ

Dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng trong việc cải thiện giấc ngủ cho trẻ tự kỷ, bởi thức ăn không chỉ cung cấp năng lượng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh và nội tiết.

Trước hết, một số vi chất dinh dưỡng như magie, kẽm, vitamin nhóm B, tryptophan tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất serotonin và melatonin – hai chất quan trọng giúp trẻ thư giãn và dễ ngủ hơn.

Thứ hai, chế độ ăn phù hợp giúp cải thiện hệ tiêu hóa, giảm tình trạng đầy hơi, khó chịu về đêm – một trong những nguyên nhân khiến trẻ hay tỉnh giấc.

Thứ ba, dinh dưỡng đúng cách giúp ổn định đường huyết và hệ thần kinh, hạn chế tình trạng trẻ quá hưng phấn hoặc cáu gắt vào buổi tối.

Ngoài ra, việc loại bỏ hoặc hạn chế các thực phẩm gây kích thích như đồ ngọt nhiều đường, caffein ẩn trong socola, nước ngọt, thực phẩm chế biến sẵn… cũng góp phần cải thiện rõ rệt chất lượng giấc ngủ.

Có thể nói, khi kết hợp dinh dưỡng phù hợp – môi trường ngủ ổn định – lịch sinh hoạt đều đặn, giấc ngủ của trẻ tự kỷ hoàn toàn có thể được cải thiện một cách an toàn và bền vững.

3. Các loại thực phẩm tốt cho giấc ngủ của trẻ tự kỷ

Chế độ dinh dưỡng phù hợp có thể hỗ trợ tích cực cho giấc ngủ của trẻ tự kỷ thông qua việc làm dịu hệ thần kinh, cải thiện khả năng thư giãn và điều hòa nhịp sinh học. Dưới đây là các nhóm dưỡng chất quan trọng cùng những thực phẩm nên ưu tiên.

3.1. Thực phẩm bổ sung Magie

Magie là khoáng chất có vai trò quan trọng trong việc thư giãn cơ bắp và ổn định hệ thần kinh. Thiếu magie có thể khiến trẻ dễ căng thẳng, bồn chồn, khó đi vào giấc ngủ hoặc hay tỉnh giấc giữa đêm.

Các thực phẩm giàu magie phù hợp cho trẻ tự kỷ gồm:

• Rau xanh đậm như cải bó xôi, cải xoăn
• Các loại hạt: hạnh nhân, hạt điều, hạt bí
• Chuối, bơ
• Ngũ cốc nguyên hạt

Bổ sung magie từ thực phẩm tự nhiên giúp trẻ dễ thư giãn hơn trước khi ngủ và hỗ trợ giấc ngủ sâu, ổn định hơn.

Thực phẩm bổ sung Magie

3.2. Thực phẩm bổ sung vitamin B8

Vitamin B8 (Inositol) tham gia vào quá trình dẫn truyền thần kinh, hỗ trợ điều hòa cảm xúc và giảm lo âu – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ của trẻ tự kỷ.

Các nguồn thực phẩm giàu vitamin B8 bao gồm:

• Trái cây tươi như cam, bưởi, dưa lưới
• Các loại đậu, đậu nành
• Ngũ cốc nguyên cám
• Các loại hạt

Việc bổ sung vitamin B8 đều đặn giúp trẻ giảm căng thẳng thần kinh, từ đó dễ đi vào giấc ngủ hơn.

3.3. Thực phẩm bổ sung chất GABA

GABA là chất dẫn truyền thần kinh ức chế, có tác dụng làm dịu não bộ và giảm tình trạng hưng phấn quá mức – nguyên nhân thường gặp khiến trẻ tự kỷ khó ngủ.

Một số thực phẩm giúp tăng GABA tự nhiên trong cơ thể gồm:

• Thực phẩm lên men nhẹ như sữa chua không đường, kim chi ít cay
• Chuối
• Khoai lang
• Gạo lứt

Những thực phẩm này hỗ trợ trẻ thư giãn hệ thần kinh, cải thiện khả năng duy trì giấc ngủ ban đêm.

Thực phẩm bổ sung GABA

3.4. Thực phẩm bổ sung L-Theanine

L-Theanine là một axit amin giúp tăng trạng thái thư giãn mà không gây buồn ngủ quá mức. Chất này giúp giảm căng thẳng, ổn định cảm xúc và hỗ trợ chất lượng giấc ngủ.

Các nguồn L-Theanine tự nhiên gồm:

• Trà xanh (nên dùng lượng rất nhỏ, pha loãng và không dùng buổi tối muộn)
• Nấm
• Một số loại rau xanh

Khi được bổ sung đúng cách, L-Theanine giúp trẻ dễ đi vào giấc ngủ và ngủ sâu hơn.

3.5. Thực phẩm bổ sung vitamin D

Vitamin D không chỉ quan trọng cho sự phát triển xương mà còn có vai trò trong việc điều hòa nhịp sinh học và giấc ngủ. Thiếu vitamin D có thể làm rối loạn chu kỳ ngủ – thức ở trẻ tự kỷ.

Nguồn vitamin D tự nhiên bao gồm:

• Cá béo như cá hồi, cá thu
• Trứng
• Sữa và chế phẩm từ sữa (phù hợp với khả năng dung nạp của trẻ)
• Ánh nắng mặt trời buổi sáng

Bổ sung đủ vitamin D giúp hỗ trợ giấc ngủ ổn định và cải thiện sức khỏe tổng thể cho trẻ.

Thực phẩm bổ sung vitamin D

4. Những loại thực phẩm không nên cho trẻ sử dụng trước khi đi ngủ

Đối với trẻ tự kỷ, hệ thần kinh và tiêu hóa thường nhạy cảm hơn so với trẻ bình thường. Việc lựa chọn thực phẩm không phù hợp trước giờ ngủ có thể khiến trẻ khó vào giấc, ngủ không sâu hoặc thường xuyên thức giấc ban đêm. Dưới đây là những nhóm thực phẩm phụ huynh nên hạn chế hoặc tránh cho trẻ sử dụng vào buổi tối.

4.1. Thực phẩm chứa caffeine và chất kích thích

Caffeine có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương, làm tăng trạng thái tỉnh táo và hưng phấn, khiến trẻ khó buồn ngủ. Trẻ tự kỷ đặc biệt nhạy cảm với nhóm chất này.

Các thực phẩm cần tránh gồm:

• Trà đặc, cà phê
• Nước ngọt có gas
• Socola, ca cao
• Ngay cả với lượng nhỏ, caffeine cũng có thể ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ của trẻ.

4.2. Thực phẩm nhiều đường, đồ ngọt

Đường làm tăng nhanh lượng đường huyết, kích thích não bộ hoạt động mạnh hơn, khiến trẻ dễ tăng động, bồn chồn và khó thư giãn trước khi ngủ.

• Bánh kẹo ngọt
• Kem, bánh ngọt
• Nước ép đóng chai nhiều đường

Thay vào đó, phụ huynh có thể chọn trái cây ít ngọt hoặc sữa ấm phù hợp với thể trạng của trẻ.

Thực phẩm nhiều đường, đồ ngọt

4.3. Thực phẩm chiên rán, nhiều dầu mỡ

Nhóm thực phẩm này gây khó tiêu, khiến dạ dày phải hoạt động nhiều vào ban đêm, làm trẻ khó chịu, trằn trọc và dễ tỉnh giấc.

• Gà rán, khoai tây chiên
• Xúc xích, đồ ăn nhanh
• Các món chế biến sẵn nhiều chất béo
• Hạn chế dầu mỡ vào buổi tối giúp hệ tiêu hóa được nghỉ ngơi, hỗ trợ giấc ngủ sâu hơn.

4.4. Thực phẩm cay, gia vị đậm

Gia vị cay hoặc nêm nếm quá mặn có thể gây kích thích dạ dày, tăng cảm giác nóng trong người, ảnh hưởng đến khả năng đi vào giấc ngủ của trẻ.

• Món ăn cay, nhiều ớt, tiêu
• Thực phẩm chế biến sẵn có vị đậm
• Nên ưu tiên các món ăn thanh nhẹ, dễ tiêu vào bữa tối.

Thực phẩm cay, đậm gia vị

5. Câu hỏi thường gặp (Q&A)

5.1 Trẻ tự kỷ có nên uống sữa trước khi ngủ không?

​​Có thể uống, nhưng cần lựa chọn và theo dõi phản ứng của trẻ.Một số trẻ tự kỷ uống sữa ấm trước khi ngủ sẽ dễ thư giãn và vào giấc nhanh hơn. Tuy nhiên, cũng có nhiều trẻ nhạy cảm với đạm sữa (casein) hoặc lactose, dễ gặp tình trạng đầy bụng, khó tiêu, trằn trọc hoặc tỉnh giấc ban đêm.

Khuyến nghị cho phụ huynh:

• Ưu tiên sữa không lactose, sữa hạt hoặc sữa công thức chuyên biệt nếu trẻ có vấn đề tiêu hóa
• Cho trẻ uống trước giờ ngủ 30–60 phút, không uống quá sát giờ đi ngủ
• Quan sát giấc ngủ 3–5 ngày để đánh giá sữa có phù hợp hay không

5.2. Có nên bổ sung melatonin từ thực phẩm không?

Nên ưu tiên bổ sung melatonin thông qua thực phẩm và thói quen sinh hoạt tự nhiên.Melatonin là hormone điều hòa giấc ngủ, nhiều trẻ tự kỷ có xu hướng rối loạn chu kỳ tiết melatonin. Tuy nhiên, việc tự ý dùng melatonin dạng thuốc hoặc thực phẩm chức năng có thể gây lệ thuộc hoặc ảnh hưởng đến hệ thần kinh nếu dùng sai cách.

Giải pháp an toàn hơn:

• Bổ sung thực phẩm hỗ trợ sản sinh melatonin tự nhiên như: chuối, yến mạch, hạt bí, hạt óc chó
• Kết hợp ánh sáng ban ngày đầy đủ và giảm ánh sáng xanh vào buổi tối
• Chỉ sử dụng melatonin dạng bổ sung khi có chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia

5.3 Trẻ kén ăn thì cải thiện giấc ngủ bằng cách nào?

Với trẻ kén ăn, giấc ngủ cần được cải thiện song song từ dinh dưỡng – thói quen – môi trường.Khi chế độ ăn chưa đa dạng, trẻ dễ thiếu các vi chất quan trọng cho giấc ngủ như magie, vitamin nhóm B, tryptophan.

Phụ huynh có thể áp dụng:

• Chia nhỏ bữa ăn, ưu tiên thực phẩm dễ tiêu vào buổi tối
• Kết hợp các món quen thuộc với thực phẩm mới theo nguyên tắc “ít – chậm – lặp lại”
• Duy trì lịch ngủ cố định, không phụ thuộc hoàn toàn vào việc trẻ ăn nhiều hay ít
• Tham vấn chuyên gia dinh dưỡng hoặc can thiệp sớm nếu tình trạng kén ăn kéo dài

​​​​​​​>>> Xem thêm:

• Làm sao để trẻ tự kỷ ngủ ngon mỗi đêm? Cha mẹ cần biết
• Top 4 trung tâm dạy trẻ tự kỷ ở Vũng Tàu: Can thiệp sớm, hiệu quả

Kếtluận

Việc lựa chọn thực phẩm tốt cho giấc ngủ của trẻ tự kỷ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng giấc ngủ, giúp trẻ dễ vào giấc, ngủ sâu và ổn định hơn. Khi được kết hợp đúng giữa dinh dưỡng phù hợp, thói quen sinh hoạt khoa học và môi trường ngủ lý tưởng, giấc ngủ của trẻ sẽ được cải thiện rõ rệt, từ đó hỗ trợ tốt hơn cho quá trình học tập, can thiệp và phát triển toàn diện. Phụ huynh nên kiên trì quan sát phản ứng của con và chủ động tham vấn chuyên gia để xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp nhất cho từng trẻ.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!