Phân biệt trẻ hiếu động và tăng động khác nhau ở điểm nào?

Tác giả: Ngô Thị Thúy An , bài viết được tư vấn chuyên môn bởi: BÁC SĨ TAKAHIRO HONDA (Pajili) Giám đốc Viện Nghiên cứu Điều trị Cấy ghép Tế bào Gốc Tokyo (TSRI)

“Con tôi chỉ nghịch thôi hay là bị tăng động?” – đây là câu hỏi mà rất nhiều bậc cha mẹ từng bối rối khi thấy con luôn chạy nhảy, nói không ngừng và khó tập trung. Trẻ hiếu động và trẻ tăng động (ADHD) có những biểu hiện khá giống nhau, khiến việc phân biệt trở nên không dễ dàng. Trong bài viết dưới đây, Mirai Care sẽ giúp bố mẹ phân biệt hiếu động và tăng động khác nhau như thế nào?

1. Vì sao cha mẹ cần biết con tăng động hay hiếu động?

Biết cách phân biệt trẻ hiếu động và tăng động (ADHD) là điều vô cùng quan trọng đối với cha mẹ. Việc nhận biết sớm giúp cha mẹ hiểu rõ bản chất hành vi của con, từ đó lựa chọn cách giáo dục và can thiệp phù hợp, tránh những hậu quả đáng tiếc ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

• Xác định đúng bản chất vấn đề: Việc phân biệt giúp cha mẹ nhận ra đâu là biểu hiện hiếu động bình thường của trẻ khỏe mạnh, và đâu là dấu hiệu trẻ tăng động (ADHD) – một rối loạn thần kinh cần được can thiệp chuyên sâu.
• Chọn phương pháp giáo dục phù hợp: Với trẻ hiếu động, cha mẹ nên khuyến khích vận động, hướng dẫn con tham gia các trò chơi, hoạt động thể chất lành mạnh để tiêu hao năng lượng. Còn với trẻ tăng động, cần áp dụng liệu pháp hành vi, kỷ luật tích cực và phối hợp cùng chuyên gia trị liệu để giúp con kiểm soát hành vi.
• Tránh phản ứng sai lầm: Khi hiểu rõ nguyên nhân, cha mẹ sẽ không còn quát mắng, trừng phạt hay kỳ vọng quá mức, điều có thể khiến trẻ mất tự tin hoặc trở nên chống đối.
• Can thiệp và điều trị kịp thời: Nhận biết sớm dấu hiệu trẻ tăng động giúp trẻ được thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng lúc, từ đó cải thiện khả năng tập trung, học tập và hòa nhập xã hội.
• Phòng ngừa nguy cơ lâu dài: Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, trẻ tăng động có thể gặp nhiều vấn đề trong tương lai như rối loạn cảm xúc, khó kiểm soát hành vi, lạm dụng chất kích thích hoặc gặp khó khăn trong các mối quan hệ.

Xác định trẻ hiếu động và tăng động để tìm ra phương án phù hợp

2. Dấu hiệu trẻ bị tăng động

Các dấu hiệu rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) thường chia thành ba nhóm chính: thiếu chú ý, tăng động và bốc đồng. Mức độ biểu hiện có thể thay đổi tùy theo độ tuổi và tình trạng của từng trẻ.

2.1. Nhóm dấu hiệu thiếu chú ý

• Dễ xao nhãng, khó tập trung vào một việc trong thời gian dài.
• Hay mắc lỗi bất cẩn, quên bài hoặc không làm theo hướng dẫn.
• Khó tổ chức, sắp xếp công việc, thường làm mất đồ dùng học tập.
• Né tránh các hoạt động cần sự tập trung cao hoặc nỗ lực tinh thần.

2.2. Nhóm dấu hiệu tăng động

• Luôn cựa quậy, bồn chồn, khó ngồi yên.
• Thường xuyên chạy nhảy, leo trèo quá mức, ngay cả khi không phù hợp.
• Nói nhiều, chen ngang khi người khác đang nói hoặc giảng bài.

2.3. Nhóm dấu hiệu bốc đồng

• Thường trả lời trước khi nghe hết câu hỏi, khó chờ đến lượt.
• Xen ngang vào cuộc trò chuyện hoặc trò chơi của người khác.
• Dễ cáu gắt, phản ứng mạnh khi không vừa ý và hành động mà không suy nghĩ trước.

Lưu ý: Không phải trẻ nào có các biểu hiện trên đều mắc ADHD. Cha mẹ chỉ nên lo lắng khi các dấu hiệu xảy ra thường xuyên, ở nhiều môi trường (nhà, trường) và kéo dài trong thời gian dài. Khi đó, hãy đưa trẻ đi thăm khám chuyên khoa tâm lý – thần kinh nhi để được chẩn đoán chính xác và can thiệp kịp thời.

Dấu hiệu trẻ bị tăng động

3. Dấu hiệu trẻ hiếu động

Trẻ hiếu động là những đứa trẻ có nhiều năng lượng, tò mò và thích khám phá thế giới xung quanh. Đây là đặc điểm bình thường trong quá trình phát triển, không phải bệnh lý như tăng động (ADHD). Tuy nhiên, cha mẹ vẫn nên quan sát để hướng con phát triển đúng cách.

Các dấu hiệu trẻ hiếu động:

• Luôn thích vận động: Chạy nhảy, leo trèo, không chịu ngồi yên quá lâu, đặc biệt khi ở môi trường tự do như sân chơi.
• Tò mò, ham khám phá: Luôn đặt câu hỏi, thích thử những điều mới, khám phá đồ vật, môi trường xung quanh.
• Tập trung tốt khi hứng thú: Có thể ngồi lâu, chăm chú khi chơi trò mình thích hoặc xem hoạt hình.
• Biết nghe lời và dừng lại khi được nhắc nhở: Dù năng động nhưng trẻ vẫn phản ứng với lời dạy của cha mẹ, biết kiềm chế khi bị nhắc.
• Cảm xúc ổn định: Dễ cười, dễ vui, có thể buồn hoặc xin lỗi khi bị mắng.
• Không ảnh hưởng đến học tập và quan hệ xã hội: Trẻ vẫn học tốt, chơi vui với bạn bè, không gây xung đột hay bị cô giáo phàn nàn nhiều.

Điểm khác biệt giữa trẻ tăng động và hiếu động

4. Phân biệt trẻ hiếu động và tăng động

Trẻ hiếu động và trẻ tăng động (ADHD) có nhiều biểu hiện tương đồng như thích chạy nhảy, khó ngồi yên hay dễ mất tập trung. Tuy nhiên, sự khác biệt cốt lõi nằm ở nguyên nhân, mức độ kiểm soát hành vi và ảnh hưởng đến học tập – xã hội.

>>> Xem thêm:

• 4 phương pháp dạy trẻ giảm nói nhại lời ngay tại nhà
• Top 7 động tác yoga cho trẻ tự kỷ tập tại nhà

Kết luận

Trẻ hiếu động chỉ đơn giản là những em bé nhiều năng lượng, thích khám phá, trong khi trẻ tăng động (ADHD) là nhóm cần được chẩn đoán và hỗ trợ chuyên biệt để kiểm soát hành vi và tập trung tốt hơn. Cha mẹ cần quan sát kỹ, không chủ quan nhưng cũng không vội lo lắng, bởi hiểu đúng sẽ giúp bạn đồng hành cùng con một cách tích cực và khoa học hơn. Nếu nhận thấy con có biểu hiện tăng động kéo dài, hãy chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được tư vấn và can thiệp kịp thời.

Có thể bạn chưa biết:

Một bước ngoặt đáng kể trong điều trị tự kỷ, mở ra cánh cửa hy vọng mới cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, Miracare tự hào là cầu nối đưa bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ điều trị tại Viện nghiên cứu, điều trị cấy ghép tế bào gốc Tokyo (TSRI) - đơn vị tiên phong và duy nhất hiện tại điều trị bệnh tự kỷ bằng phương pháp này tại Nhật Bản.

Tại TSRI có hơn 500 trẻ mắc bệnh tự kỷ đã điều trị bằng liệu pháp này, hơn 95% bệnh nhân cải thiện đáng kể sau điều trị. Cùng tìm hiểu phương pháp điều trị tự kỷ bằng liệu pháp tế bào gốc nhé!